�DEV�STAN.........ARADI�INIZ T�M �DEVLER BURDA!!!... ..HO� GELD�N�ZZZZ...�DEV�STAN!!!.....

Yaylar ve yaylar�n �zellikleri ve kullan�m alanlar�

5/11/2009 � Kategori: �lk��retim 7.S�n�f

Kuvvet uyguland��nda baz� cisimlerin �ekillerinde de�i�iklikler oldu�unu, uygulanan kuvvet ortadan kalkt��nda ise bu cisimlerin ilk �ekillerine döndüklerini fark ettiniz mi? Bu tür cisimlere, esnek cisimler dendi�ini biliyor musunuz?
Örne�in, giydi�imiz baz� ti�ört ve çoraplar esnektir. Onlar�, giyebilmek için gereriz. Ç�kard��m�zda ise bu giysiler, ilk �ekillerine döner. Oyun hamuru ve cam macunu gibi maddeler esnek de�ildir. Onlara kuvvet uygulad��m�zda �ekillerini de�i�tirebiliriz. Fakat uygulad��m�z kuvvet ortadan kalkt��nda bu maddeler eski hâllerine dönmezler.
Yay gibi cisimler esnektir. Gererek ya da s�k��t�rarak onlar�n �ekillerini de�i�tirebiliriz. Uygulad��m�z kuvveti ortadan kald�rd��m�zda ise yay eski hâline döner.
Bir yaya uygulanan kuvvetin büyüklü�ü, yay�n gerilmesini veya s�k��mas�n� nas�l etkiler? Yandaki �ekle bakt��n�zda iki kat büyük kuvvetin yay�n iki kat, üç kat
büyük kuvvetin de yay�n üç kat uzamas�n� sa�lad��n� fark ettiniz mi?
Bir cismi, yay�n ucuna ast��m�zda cismin a��rl��ndan dolay� yay uzar. Fakat yay da as�l� oldu�u cisme yukar� do�ru bir kuvvet uygular. Bu yüzden cisim as�ld�ktan sonra, yay�n ucu bir müddet a�a�� ve yukar� hareket eder ve bir süre sonra durur. Bu durumda cismin a��rl�� ile yayda olu�an kuvvet dengede olur. Yandaki �ekilde görüldü�ü gibi, cismi yaydan ay�rd��m�zda yay�n ucu yukar� do�ru hareket eder. E�er yay�n ucundan ay�rd��m�z cisim daha a��r olursa yay yukar� do�ru daha h�zl� hareket eder. Bu durum yay�n, kendisini geren cisme, e�it büyüklükte ve z�t yönde bir kuvvet uygulad��n� gösterir. Acaba, bir yaya çok büyük bir kuvvet uygularsak
ne olur? Yaya gere�inden fazla kuvvet uyguland��nda yay, esneklik özelli�ini kaybeder ve eski hâline dönemez. Yap�m�nda yay kullan�lan aletler tasarlan�rken yay ile
bu yaya uygulanacak kuvvetin uygun özellikte olmas�na dikkat edilir. Bir cismin a��rl��n� ölçmek için dinamometre (yayl� el kantar�) kullan�ld��n� ö�renmi�tik. Yandaki foto�rafta görüldü�ü gibi bir elmay� dinamometreye ast��m�zda elman�n a��rl�� dinamometrenin içindeki yay� uzat�r. E�er ayn� dinamometreye bir paket elma asarsak yay bu kez daha fazla uzar. Çünkü bir paket elman�n a��rl�� daha fazlad�r. Kuvvet biriminin Newton (Nivton) oldu�unu ve “N” ile gösterildi�ini biliyoruz. Newton biriminin kullan�l��n� �u �ekilde örneklendirebiliriz:
Söz geli�i 100 g’l�k bir çikolatan�n a��rl�� yakla��k 1N iken 1 kg’l�k �eker paketinin a��rl�� yakla��k 10N’dur. A�a��daki resimde de görüldü�ü gibi a��rl�k ölçmek için kullan�lan dinamometreler farkl� �ekillerde tasarlan�r. Yaylar�n�n inceli�inden ya da kal�nl��ndan bu dinamometrelerin farkl� a��rl�ktaki cisimleri ölçmek için yap�ld�klar�n� anlayabiliriz. Örne�in, ince yaydan yap�lan bir dinamometre 0 – 1 N aras�nda ölçüm yaparken kal�n yaydan yap�lan� 0 – 10 N aras�nda ölçüm yapabilir. A�a��daki resimlerden de anla��laca�� gibi, yaylar birçok alette kullan�l�r. Yaylar�n bu aletlerde hangi amaçlarla kullan�lm�� olduklar�n� aç�klayal�m. Yap�m�nda yay kullan�lan aletlere çevremizden ba�ka örnekler verelim.
Fen bilimleriyle u�ra�an bilim insanlar� için ölçme çok önemlidir. Bilim insanlar� yapt�klar� gözlem ve ara�t�rmalar�n�, uygun ölçme araçlar�n� kullanarak anlaml� hâle
getirirler. Örne�in, bir mühendis metre ve gönye gibi araçlar� kullan�rken bir doktor da hastas�n�n ate�ini ölçmek için termometreden yararlan�r. Gözlem ve ölçümlerin sonucunda elde edilen veriler, yorumlanarak de�i�kenler aras�ndaki muhtemel ili�kiler belirlenir. Elde edilen veriler tablo, grafik, resim, çizim ve yaz�l� metin gibi çe�itli yöntemlerle kaydedilir. fiimdi bir lasti�e ya da yaya farkl� büyüklükteki a��rl�klar� asarak bir dinamometre yapmaya ne dersiniz?
Lastikteki uzama miktar� uygulanan kuvvet ile do�ru orant�l�d�r. Yani bir lastik ya da yaya uygulanan kuvvet ne kadar art�r�l�rsa uzama miktar� da ayn� oranda artar. Günlük hayatta kulland��m�z el kantar�, baskül gibi tart� araçlar� yaylar�n bu özelli�ine göre ölçüm yapar. Ancak uygulanan kuvvetin art�r�lmas� sonucunda lasti�in kopabilece�ini veya yay�n esnekli�ini yitirebilece�ini ve uzaman�n kal�c� hâle gelebilece�ini dikkate almak gerekir.
Önemli not:
*Esneklik potansiyel enerjisi s�k��t�rma veya gerilme miktar�na ve maddenin esneklik özelli�ine ba�l�d�r.
*Her yay�n esneklik potansiyel enerjisi farkl�d�r. Bu enerji yay�n esnekli�i , sertli�i , yap�ld�� maddenin cinsine ve yay�n helozon say�s�na ba�l�d�r.
*Esnekli�ini kaybeden bir yay eski haline dönemez.
Yay gibi cisimler esnektir. Gererek ya da s�k��t�rarak onlar�n �ekillerini de�i�tirebiliriz. Uygulad��m�z kuvveti ortadan kald�rd��m�zda ise yay eski hâline döner.
Bir cismi, yay�n ucuna ast��m�zda cismin a��rl��ndan dolay� yay uzar.Örne�in bir lastik yada yaya uygulanan kuvvet ne kadar art�r�l�rsa uzama miktar� da ayn� oranda artar.
YaYlAr iLe iLg�l� ÖnEmLi nOtLaR

*****Her yay�n esneklik potansiyel enerjisi farkl�d�r. Bu enerji yay�n esnekli�i , sertli�i , yap�ld�� maddenin cinsine ba�l�d�r.*****
*****Esnekli�ini kaybeden bir yay eski haline dönemez.******

Yaylar esnek cisimlerdir. Yaylar�n �eklinin de�i�tirilmesi yani gerilmesi veya s�k��t�r�lmas� için kuvvet uygulanmas� gerekir. Yaylar�n �eklinin de�i�tirilmesi için uygulanan kuvvetler germe ve s�k��t�rma kuvvetleridir. Yaylara uygulanan kuvvetler ortadan kalkt��nda yaylar eski haline yani denge durumuna geri dönerler.
Günlük hayatta kullan�lan yaylar�n esneklik özelli�i farkl�d�r. Farkl� kal�nl�kta ve uzunluktaki yaylar farkl� esneklik özelli�ine sahiptir. (Amortisörlerdeki yaylar kal�n ve sert, kalemdeki yay ince ve yumu�akt�r).

F → Yaya uygulanan germe veya s�k��t�rma kuvveti
k → Yay�n yap�ld�� maddeye ba�l� olan yay sabiti
x → Yaydaki gerilme (uzama) veya s�k��ma miktar�

• k yay sabiti ile yay�n esnekli�i ve hassasl�� do�ru orant�l�d�r.
• Yaydaki gerilme (uzama) veya s�k��ma miktar�, yaya uygulanan germe veya çekme kuvveti ile do�ru orant�l�d�r.

Sembol Birim (SI) Birim (CGS)
Kuvvet F Newton (N) Dyn
Yay Sabiti k N/m dyn/cm
Gerilme veya S�k��ma Miktar� x m cm

F = k . x

Yaylar�n Olu�turdu�u Kuvvetler
Bir yaya germe veya s�k��t�rma kuvveti uyguland��nda etki – tepki prensibine göre yayda uygulanan kuvvete z�t yönde ve e�it büyüklükte itme ve çekme kuvveti uygular.
Yaylar� s�k��t�rmak veya germek için uygulanan kuvvet artt�r�ld��nda yayda olu�an itme veya çekme kuvveti ile yaylar�n s�k��ma veya gerilme miktarlar� da artar. Bu nedenle yaylar� s�k��t�rmak veya germek için uygulanan kuvvet ile s�k��ma veya gerilme miktar� do�ru orant�l�d�r.
(Yay�n s�k��t�r�lmas� veya gerilmesi için uygulanan kuvvetler ortadan kalkt��nda yaylar�n eski hallerine dönme h�zlar� artar).

a) Germe ve �tme Kuvveti :
Yaylar� germek için kuvvet uyguland��nda etki – tepki prensibine göre gerilen yay esneklik özelli�inden dolay� eski haline geri dönebilmek için itme kuvveti uygular. Yaylar� germek için uygulanan kuvvet artt�r�ld��nda yayda olu�an itme kuvveti de artar.

b) S�k��t�rma ve Çekme Kuvveti :
Yaylar� s�k��t�rmak için kuvvet uyguland��nda etki – tepki prensibine göre s�k��an yay esneklik özelli�inden dolay� eski haline geri dönebilmek için çekme kuvveti uygular. Yaylar� s�k��t�rmak için uygulanan kuvvet artt�r�ld��nda yayda olu�an çekme kuvveti de artar.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0)

�OCUK HAKLARI S�ZLE�MES�N�N I�I�I ALTINDA �OCU�UN E��T�M HAKKI-7.S�n�f T�rk�e Konu Anlat�m�

12/10/2009 � Kategori: �lk��retim 7.S�n�f

Çocuk Haklar�na Dair Sözle�me
Madde 29 (1) Çocuk Haklar�na Dair Sözle�me
"1. Taraf Devletler çocuk e�itiminin a�a��daki amaçlara yönelik olmas�n� kabul ederler;
(a) Çocu�un ki�ili�inin yeteneklerinin zihinsel ve bedensel yeteneklerinin mümkün oldu�unca geli�tirilmesi;
(b) �nsan haklar�na ve temel özgürlüklere Birle�mi� Milletler �art�’nda benimsenen ilkelere sayg�n�n geli�tirilmesi;
(c) Çocu�un ana-babas�na kültürel kimli�ine dil ve de�erlerine çocu�un ya�ad�� veya geldi�i men�e ülkenin ulusal de�erlerine ve kendisininkinden farkl� uygarl�klara sayg�n�n geli�tirilmesi;
(d) Çocu�un anlay�� bar�� ho�görü cinsler aras� e�itlik ve ister etnik ister ulusal ister dini gruplardan isterse yerli halktan olsun tüm insanlar aras�nda dostluk ruhuyla özgür bir toplumda ya�ant�y� sorumlulukla üstlenecek �ekilde haz�rlanmas�;
(e) Do�al çevreye sayg�n�n geli�tirilmesi."
EK
GENEL GÖRÜ� 1 (2001):E��T�M�N HEDEFLER�
Madde 29 (1)’in önemi
1. Çocuk Haklar�na Dair Sözle�menin 29 ncu madde 1 nci paragraf� geni� kapsaml� bir öneme sahiptir. Tüm taraf Devletlerin üzerinde anla�maya vard�� bu madde ile ortaya konulan e�itimin hedefleri; Sözle�menin temel de�eri olan her çocu�un do�u�tan sahip oldu�u insani sayg�nl��n ve çocu�un e�it ve devredilemez haklar�n�n geli�tirilmesi desteklenmesi ve korunmas�d�r. Madde 29 (1)’in be� alt paragraf� ile ortaya konulan bu hedefler çocu�un özel geli�me ihtiyaçlar� ve farkl� yetenekleri dikkate al�nmak suretiyle çocu�un insani sayg�nl��n�n ve haklar�n�n tan�nmas� ile do�rudan do�ruya ili�kilidir. Bu hedefler; çocu�un mevcut yeteneklerinin en üst seviyede geli�tirilmesi (29 (1) (a)) insan haklar�na sayg�n�n geli�tirilmesi (29 (1) (b)) çocu�un kimli�ine ve de�erlerine olan duyarl�l��n en üst seviyede artt�r�lmas� (29 (1) (c)) çocu�un sosyalle�mesi ve di�er ki�ilerle etkile�iminin geli�tirilmesi (29 (1) (d)) ve çocu�un çevreye olan sayg�s�n�n geli�tirilmesidir.
2. Madde 29 (1) madde 28 (a) ile tan�nan e�itim hakk�na çocu�un do�u�tan sahip oldu�u sayg�nl�� ve haklar�n� yans�tan kaliteli bir yön eklemekle kalmay�p ayn� zamanda e�itimin çocuk merkezli çocu�a yönelik ve çocu�a yetki veren bir e�itim olmas� gerekti�ine duyulan ihtiyac� vurgular ve e�itim sürecinin kendisi taraf�ndan ortaya konulan ilkelere dayanmas� gerekti�ini belirtir (1). Her çocu�un kendisine ya�am becerileri kazand�rmaya insan haklar�ndan tam anlam� ile yararlanmas�n� sa�layacak �ekilde kapasitesini güçlendirmeye ve uygun insan haklar� de�erleri ile desteklenmi� bir �ekilde sahip oldu�u kültürü geli�tirmeye yönelik bir e�itim almaya hakk� vard�r. Amaç; yeteneklerini ö�renme ve di�er yetilerini insani sayg�nl��n� kendine olan sayg�s�n� ve kendine güvenini geli�tirmek yolu ile çocu�u güçlü k�lmakt�r. Bu anlamda "E�itim" klasik anlamda okula göndermenin çok ötesine geçer ve çocuklar�n bireysel ve toplu olarak ki�iliklerini yeteneklerini ve becerilerini geli�tirmelerini ve toplumda tam ve tatminkar bir hayat ya�amalar�n� sa�layacak geni� kapsaml� hayat tecrübelerini ve ö�renme sürecini içerir.
3. Çocu�un e�itim hakk� sadece e�itime eri�im (madde 28) sorunu de�il ayn� zamanda e�itimin içeri�i sorunudur. �çeri�i madde 29 (1) ile getirilen de�erlere tam anlam� ile dayanan bir e�itim; her çocu�un ya�am� boyunca dengeli küreselle�me süreci ile ortaya ç�kan kökten de�i�im döneminde kar��la�aca�� durumlara insan haklar�na sayg�l� bir �ekilde yakla�mas�n� sa�layacak yeni teknolojilere ve di�er ola�anüstü durumlara uyumunu kolayla�t�racak vazgeçilmez bir araçt�r. Bu durumlar; di�erlerinin yan� s�ra (inter alia) küresel ve yerel; bireysel ve toplu; gelenekçi ve modern; uzun dönemli ve k�sa dönemli de�erlendirmeler; rekabet ve f�rsat e�itli�i; bilginin geni�lemesi ve bunu özümseme yetene�i ve manevi ve maddi de�erler aras�ndaki çeki�meyi içerir (2) . Buna ra�men e�itim hakk�ndaki ulusal ve uluslararas� programlar ve politikalar madde 29 (1)’de yer alan hususlar� içeriyor gözükseler bile ya eksik noktalar ta��rlar ya da düzenlenen bu hususlar yaln�zca bir süs niteli�indedir.
4. Madde 29 (1) Taraf Devletlerin e�itimin geni� kapsaml� de�erlere yönelik olduklar� hususunda anla�maya vard�klar�n� belirtir. Bu anla�ma dünyan�n dört bir yan�ndaki din ulus ve kültür s�n�rlar�n�n üstesinden gelmektedir. �lk bak��ta madde 29 (1)’de ifade edilen baz� de�erlerin belli durumlarda birbiri ile çeli�ebilece�i dü�ünülebilir. Bu bak�mdan paragraf (1) (d)’de belirtilen bütün insanlar aras�nda anlay�� ho�görü ve dostlu�u geli�tirme çabalar�; paragraf 1(c)’de yer alan çocu�un kendi kültürel kimli�ine dil ve de�erlerine çocu�un ya�ad�� veya geldi�i men�e ülkenin ulusal de�erlerine ve kendisininkinden farkl� uygarl�klara sayg�n�n geli�tirilmesi do�rultusunda ortaya konulan politikalar ile her durumda do�rudan do�ruya uygunluk göstermeyebilir. Ancak gerçekte; bu hükmün önemi e�itime dengeli bir yakla��m geli�tirmeye duyulan ihtiyac� ortaya koymas�nda ve bir biri ile çeli�en de�erleri kar��l�kl� görü�me ve farkl�l�klara sayg� yolu ile uzla�t�rmas�nda yatmaktad�r. Ayr�ca tarihsel süreç içinde ki�i topluluklar�n�n birbirinden ayr�lmas�na neden olmu� farkl�l�klar� uzla�t�rma konusunda çocuklar�n sahip oldu�u benzersiz bir yetenek bulunmaktad�r.
Madde 29 (1)’in ��levi
5. Madde 29 (1) e�itimin ula�maya çal��t�� farkl� amaçlar� ortaya koyan bir listenin ya da çizelgenin çok ötesindedir. Sözle�me’nin genel çerçevesi içerisinde di�erlerinin yan� s�ra a�a��da belirtilen boyutlar� vurgulamaya yönelik bir i�lev üstlenmi�tir.
6. Bu madde öncelikle Sözle�me hükümlerinin ayr�lamaz bir �ekilde birbirine ba�l� yap�s�n� ortaya koymaktad�r. Madde çe�itli hükümlere dikkati çekmekte bu hükümleri peki�tirmekte birbirine ba�lamakta ve yorum getirmektedir; maddenin bu hükümler olmaks�z�n tam olarak anla��lmas� mümkün de�ildir. Sözle�menin genel ilkelerine -ayr�m gözetmeme (madde 2) çocu�un yüksek yarar� (madde 3) çocu�un ya�ama hayatta kalma ve geli�me hakk� (madde 6) ve çocu�un görü�lerini ifade etme ve bu görü�lerin dikkate al�nmas� hakk� (madde 12)- ilave olarak a�a��dakilerle s�n�rl� olmamak kayd� ile di�er pek çok hüküm de belirtilebilir; ana-baban�n haklar� ve sorumluluklar� (madde 18) çocu�un görü�lerini ifade etme hakk� (madde 13) çocu�un dü�ünce özgürlü�ü (madde 14) çocu�un bilgilere eri�im hakk� (madde 17) özürlü çocuklar�n haklar� (madde 23) çocu�un sa�l�k hakk� (madde 24) çocu�un e�itim hakk� (madde 28) az�nl�k gruplar�na mensup çocuklar�n dillerine yönelik ve kültürel haklar� (madde 30).
7. Çocuk haklar� içerikten yoksun ayr��t�r�lm�� ya da ba��ms�z de�erler olmay�p k�smen madde 29 (1) ile Sözle�me’nin önsözünde tan�mlanan geni� ahlaki çerçeve içinde yer al�rlar. Sözle�me’ye yönelik pek çok ele�tiri özellikle bu hüküm ile cevaplanm��t�r. Örne�in bu madde; ana-babaya sayg�n�n önemini; haklar� geni� bir ahlaki tinsel manevi kültürel ve sosyal çerçeve içinde ele almaya duyulan ihtiyac� ve pek çok çocuk hakk�n�n d��ar�dan zorlama yolu ile yerle�tirilmekten uzak olup yerel toplumun de�erleri aras�nda yer ald��n� vurgulamaktad�r.
8. �kinci olarak madde e�itim hakk�n�n geli�tirilmesi sürecine de büyük önem vermektedir. Bu ba�lamda di�er haklar�n kullan�m�n� geli�tirme çabalar� hafife al�nmamal� tam tersine e�itim sürecinde yer alan de�erlerle desteklenmelidir. Bu sadece müfredat�n içeri�ini de�il ayn� zamanda e�itim sürecini pedagojik yöntemleri ev okul ya da ba�ka bir yer olsun e�itimin verildi�i çevreyi kapsam�na almaktad�r. Okul kap�s�ndan içeri girmekle çocuklar insan haklar�n� kaybetmezler. Bu ba�lamda örne�in e�itim çocu�un do�u�tan sahip oldu�u sayg�nl��a sayg� göstermeyi sa�layacak ve çocu�un madde 12 (1)’e uyumlu olarak görü�lerini serbestçe aç�klamas�na ve okul hayat�na kat�lmas�na imkan verecek �ekilde olmal�d�r. Madde 28 (2)’de vurgulanan disiplinin s�n�rlar�na tam anlam� ile uyan ve okullarda �iddet kar��t� olmay� te�vik eden bir e�itim sa�lanmal�d�r. Komite’nin sonuç gözlemlerinde tekrar tekrar belirtti�i gibi fiziksel ceza ne çocu�un do�u�tan sahip oldu�u sayg�nl�k ne de okul disiplininin kat� s�n�rlar� ile ba�da��r. Madde 29 (1) ile getirilen de�erlere uygunluk okullar�n tam anlam� ile çocuk merkezli olmas�n� ve tüm aç�lardan çocu�un sayg�nl��na uygun davranmas�n� gerektirir. Çocu�un okul hayat�na kat�l�m� okul topluluklar�n�n ve konseylerinin olu�turulmas� çocu�a yak�n e�itim ve dan��manl�k ve çocuklar�n okulun disiplin görü�melerinde yer almas� ö�renmenin ve haklar�n� kullanman�n bir parças� olarak desteklenmelidir.
9. Üçüncü olarak; madde 28 Taraf Devletlerin e�itim sistemlerinin kurulmas� ve bunlara eri�imin sa�lanmas�na yönelik yükümlülüklerine odaklan�rken madde 29 (1) bireysel ve sübjektif özel nitelikli e�itim hakk�n� vurgulamaktad�r. Çocu�un üstün yarar�na uygun davranman�n önemini vurgulayan Sözle�me ile uyumlu olarak bu madde ile çocuk merkezli e�itimin önemi vurgulanmaktad�r: Buna göre e�itimin temel hedefi her çocu�un kendine özgü karakter özellikleri meraklar� becerileri ve ö�renme ihtiyaçlar� oldu�u gerçe�ini göz önüne alarak bireysel olarak çocu�un ki�ili�ini yeteneklerini ve becerilerini geli�tirmektir (3). Böylece müfredat�n çocu�un sosyal kültürel çevresel ve ekonomik içeri�inin yan� s�ra hem mevcut hem de gelecekteki ihtiyaçlar� ile do�rudan ilgili bulunmas� ve çocu�un geli�en yeteneklerini tam anlam� ile dikkate almas� gerekir; ö�retim yöntemleri farkl� çocuklar�n farkl� ihtiyaçlar� do�rultusunda biçimlenmelidir. Ayr�ca e�itim her çocu�un gerekli ya�am becerilerini kazanmas� ve okulu bitiren her çocu�un hayatta kar��la�aca�� çe�itli durumlarla ba� edebilme becerisine sahip olmas�n� güvence alt�na alma amac�na yönelmelidir.
10. Sözle�menin 2 nci maddesinde say�lan herhangi bir nedenden kaynaklanan aç�k ya da kapal� ay�r�mc�l�k çocu�un insani sayg�nl��na zarar verir ve çocu�un e�itim olanaklar�ndan yararlanma imkan�n� ya sekteye u�rat�r ya da tamamen yok eder. Çocu�un e�itim olanaklar�na eri�imini engellemek esasen Sözle�me’nin 28 nci maddesi kapsam�nda ele al�nacak bir sorun olmakla beraber 29 (1) maddesi ile getirilen hükümlerle çeli�mek de benzer bir etki do�uracakt�r. Bu konuya ili�kin uç bir örnek olarak kad�n-erkek e�itli�i ile ba�da�mayan ilkeler içeren bir müfredat haz�rlanarak uygulamalar ile cinsiyet ayr�mc�l��n�n yarat�lmas� düzenlemeler ile k�zlara sunulan e�itim olanaklar�ndan yararlanma hakk�n�n k�s�tlanmas� k�zlar�n kat�l�m�n�n güvenli ya da uygun olmayan çevresel etkenlerle özendirilmemesi verilebilir. Pek çok e�itim sistemlerinde ve ev de dahil olmak e�itim verilen di�er yerlerde özürlü çocuklar bak�m�ndan yap�lan ayr�mc�l�kla da s�kl�kla kar��la��l�r (4). HIV/AIDS virüsü ta��yan çocuklara kar�� da her durumda ve her yerde ayr�mc�l�k yap�lmaktad�r (5). Bütün bu ay�r�mc� uygulamalar madde 29 (1) (a) ile ortaya konan e�itimin çocu�un ki�ili�ini yeteneklerini zihinsel ve fiziksel becerilerini en üst düzeyde geli�tirmeye yönelik olmas� gere�i ile do�rudan çeli�mektedir.
11. Ayr�ca Komite madde 29 (1) ile �rkç�l��a �rk ayr�mc�l��na yabanc� dü�manl��na ve ho�görüsüz davran��lara kar�� verilen mücadele aras�ndaki ba�lant�ya dikkat çekmek istemektedir. Cehaletin; �rksal etnik dinsel kültürel dilsel ve di�er farkl�l�klara kar�� duyulan yersiz korkunun; ön yarg�lar�n bulundu�u ya da bu de�erlerin ö�retildi�i veya yay�ld�� ortamlarda �rkç�l�k ve benzeri yakla��mlar büyük bir art�� göstermektedir. Bu durumlar�n güvenilir ve daimi panzehiri 29 (1) maddesi ile ortaya konan de�erleri anlayan ve yans�tan farkl�l�klara sayg�y� ve ayr�mc�l�k ile ön yarg�n�n her çe�idine kar�� mücadeleyi içeren bir e�itimdir. E�itim �rkç�l��n ve benzeri durumlar�n kötü yönlerine kar�� düzenlenen bütün kampanyalarda birinci öncelikli konu olarak ele al�nmal�d�r. Ayr�ca tarihsel süreç içinde ya�and�� ve baz� toplumlarda aç�kça ortaya konuldu�u gibi �rkç�l�k hakk�nda ö�retime önem verilmesi gerekir. Irkç� davran�� sadece "di�erleri" taraf�ndan gerçekle�tirilen bir �ey de�ildir. Bu nedenle insan ve çocuk haklar� ile ayr�mc�l�k yapmama konular�nda e�itim verilirken çocu�un içinde bulundu�u toplulu�a odaklanmak da çok önemlidir. Böyle bir e�itim ile �rkç�l��n etnik ayr�mc�l��n yabanc� dü�manl��n�n ve di�er ho�görü içermeyen davran��lar�n engellenmesi yolunda önemli bir katk�da bulunulmu� olur.
12. Dördüncü olarak madde 29 (1) sunulan e�itim olanaklar�n�n e�itimin fiziksel zihinsel ruhsal ve duygusal yönleri ile fikri sosyal ve uygulama boyutunu çocuklu�u ve ömür boyu süren yönlerini dengeli bir �ekilde geli�tirmeye yöneldi�i geni� kapsaml� bir e�itim yakla��m� getirmektedir. E�itiminin genel amac� çocu�un yeteneklerini geli�tirme ve çocu�un özgür bir topluma tam ve sorumlu bir �ekilde kat�l�m�na f�rsat tan�makt�r. Ayr�ca özellikle bilgilerin ö�retilmesine rekabetin körüklenmesine ve çocuk üzerine büyük yük binmesine yol açan bir ö�retim tipinin çocu�un yetenek ve becerilerinin en üst düzeyde uyumlu olarak geli�imini ciddi bir �ekilde engelleyece�i hususu belirtilmelidir. E�itim çocuk merkezli olmal� bir birey olarak çocu�a ilham vermeli ve çocu�u güdülemelidir. Okullarda insani bir ortam yarat�lmal� ve yetenekleri do�rultusunda çocuklar�n geli�imine olanak tan�nmal�d�r.
13. Be�inci olarak Sözle�me ile ortaya konan birle�tirilmi� ve geni� anlamda bar�� ho�görü ve do�al çevreye sayg� için e�itimi de kapsayan çe�itli özel ahlaki de�erleri geli�tiren ve vurgulayan nitelikte geli�tirilen bir e�itime duyulan ihtiyac� ortaya koymaktad�r. Bu çok yönlü (multidisipliner) bir yakla��m� gerektirebilir. Madde 29 (1)’deki de�erlerin geli�tirilmesi ve uygulanmas� sadece ba�ka yerlerdeki sorunlara de�il çocu�un kendi toplumunda ya�anan sorunlara odaklanmak için de gereklidir. Bu ba�lamda e�itim aile içinde gerçekle�tirilmelidir ancak okulun ve toplumun da önemli bir rol üstlenmesi gerekir. Örne�in; do�al çevreye sayg�s�n�n geli�tirilmesi için e�itimin çevre ile ilgili hususlar ve sürdürülebilir geli�me ile sosyo-ekonomik sosyo-kültürel ve nüfus unsurlar� aras�nda ba�lant� kurmas� zorunludur. Benzer �ekilde do�al çevreye sayg� çocuk taraf�ndan evde okulda ve toplumda ö�renilmeli ulusal ve uluslar aras� sorunlar kapsama al�nmal�; çocuk yerel bölgesel ve küresel çevre ile ilgili projelere aktif bir biçimde kat�lmal�d�r.
14. Alt�nc� olarak di�er insan haklar�n�n geli�tirilmesi ve birbirinden ayr�lmaz bir bütün oldu�unun anlat�labilmesi için uygun e�itim olanaklar�n�n hayati bir önemi oldu�u vurgulanmaktad�r. Çocu�un özgür bir topluma tam ve sorumlu bir �ekilde kat�lma yetene�i sadece e�itime eri�iminin engellenmesi ile de�il ayn� zamanda bu madde ile benimsenen de�erlerin geli�tirilmemesi ve yayg�nla�t�r�lmamas� ile de s�n�rlanabilir veya yok edilebilir.
�nsan Haklar� E�itimi
15. Madde 29 (1) 1993 y�l�nda Viyana’da toplanan �nsan Haklar� Dünya Konferans�’nda insan haklar� e�itimine ili�kin çe�itli programlar�n temel ta�� olarak görülmü� ve uluslar aras� kurulu�lar taraf�ndan te�vik edilmi�tir. Bununla birlikte belirtilen faaliyetler esnas�nda çocuk haklar�na her zaman gereken önem verilmemektedir. �nsan haklar� e�itiminin insan haklar�na yönelik anla�malar�n içeri�i hakk�nda da bilgi sa�lamas� gerekir. Ayr�ca çocuklar�n ister evde ister okulda isterse toplumda olsun insan haklar�n� insan haklar� standartlar�n�n uygulamaya geçirildi�ini görerek ö�renmesi gerekir. �nsan haklar� e�itimi kapsaml� ya�am boyu süren bir süreç olmal� ve çocuklar�n günlük hayatlar�na insan haklar� de�erlerinin yans�t�lmas� ile ba�lanmal�d�r (6).
16. Madde 29 (1) ile getirilen de�erler bar�� ortamlar�nda ya�ayan çocuklar için önemli olmakla birlikte çat��ma ve sava� ko�ullar�nda ya�ayan çocuklar için çok daha önemlidir. Dakar Eylem Plan�nda belirtildi�i gibi; kar��l�kl� anlay�� bar�� ve ho�görüyü te�vik ederek �iddet ve çat��may� önlemeye çal��an e�itim programlar�n�n çat��ma do�al dü�manl�klar ve dengesiz durumlardan etkilenen e�itim sistemlerinin içeri�ine dahil edilmesi gerekir (7). Uluslar aras� insan haklar� hukuku hakk�nda e�itim de önemli olmakla birlikte genellikle madde 29 (1)’in etkisini artt�racak çabalar ihmal edilmektedir.
Uygulama �zleme ve De�erlendirme
17. Bu maddede ortaya konan hedefler ve de�erler genel bir ifade ile aç�klanm�� olup etkileri çok geni� kapsaml�d�r. Bu durum bir çok Taraf Devleti ilgili ilkeleri yasal düzenlemelerinde ya da idari yönergelerinde yans�tma gere�ini yersiz veya gereksiz görmeye itmi�tir. Bu esasen temeli olmayan bir dü�üncedir. Ulusal hukuk ve politikada özel yasal düzenlemelerin bulunmad�� durumlarda ilgili ilkelerin e�itim politikalar�n� gerçek anlamda etkileyecek �ekilde kullan�lmas� mümkün gözükmemektedir. Bu nedenle Komite tüm Taraf Devletleri; bu ilkeleri tüm e�itim politikalar�na ve mevzuatlar�na her düzeyde koymak konusunda gerekli önlemleri almaya davet etmektedir.
18. Madde 29 (1)’in etkili bir �ekilde uygulamaya geçebilmesi için okul programlar�na e�itimin çe�itli hedeflerinin eklenmesi yolunda ciddi çal��malar yap�lmal� ders kitaplar� ve di�er ö�retim materyalleri ile teknolojiler ve okul politikalar� gözden geçirilmelidir. Hedefleri ve de�erleri gerçek anlamda de�i�iklikler yapmaks�z�n mevcut sisteme katmaya çal��an yakla��mlar�n yetersiz kalaca�� aç�kt�r. �lgili de�erlerin geni�letilmi� okul programlar� ile bütünle�tirilmesi ve uygulanmas� bu de�erleri ba�kalar�na aktaracak geli�tirecek ö�retecek ki�iler bu de�erlerin önemini benimsemedikçe mümkün de�ildir. Madde 29 (1) ile ortaya konan ilkelerin yayg�nla�t�r�labilmesi için ö�retmenlere e�itimde görev alan yöneticilere ve çocuk e�itimi ile ilgilenen di�er ki�ilere hizmet öncesi ve hizmet içi e�itim verilmesi zorunludur. Okullardaki e�itim yöntemlerinin Çocuk Haklar�na Dair Sözle�me’nin ruhu ile e�itim felsefesini ve madde 29 (1) ile ön görülen e�itim hedeflerin yans�tmas� gerekir.
19. Ek olarak okul ortam�n�n madde 29 (1) (b) ve (d)’de ortaya kondu�u gibi etnik ulusal ve dini gruplar ile yerli gruplara mensup ki�iler de dahil tüm insanlar aras�nda anlay�� bar�� ho� görü e�itlik ve dostluk ruhunu yans�tmas� gerekir. �iddete ve ayr�mc� uygulamalara izin veren bir okul madde 29 (1) ilkelerine uygun olamaz. "�nsan Haklar� E�itimi" terimi genellikle as�l kapsam�ndan çok farkl� bir düzeyde kullan�lmaktad�r. Klasik insan haklar� e�itimine ek olarak ihtiyaç duyulan insan haklar� ile de�er ve politikalar�n sadece okullar ve üniversiteler bünyesinde de�il tüm toplum düzeyinde yayg�nla�t�r�lmas�d�r.
20. Genel olarak bak�ld��nda Taraf Devletler Sözle�me’den kaynaklanan yükümlülüklerini; madde 42 ile getirilen hükümlere uygun olarak Sözle�me metninin geni� kapsaml� da��l�m�n� gerçekle�tirmedikleri sürece tam anlam� ile yerine getiremezler. Bu durum çocuklar�n da günlük hayatlar�nda çocuk haklar� savunucular� ve ilkelerin yay�lmas�n� sa�layan ki�iler olmas� sonucunu do�uracakt�r. Geni� kapsaml� bir da��t�m�n sa�lanabilmesi için Taraf Devletler bu amac� gerçekle�tirmek u�runa ald�klar� önlemleri bildirmeli ve �nsan Haklar� Yüksek Komiserli�i Bürosu Sözle�menin de�i�ik dillerden kopyas�n� içeren kapsaml� bir veri taban� olu�turmal�d�r.
21. Madde 29 (1) ile ortaya konan de�erlerin ve hedeflerin yayg�nla�t�r�lmas�n�n yan� s�ra bu amaçlar� yayg�nla�t�ran di�er ki�ilerin çabalar�n�n göz ard� edilmemesinin sa�lanmas�nda geni� bir aç�dan bak�ld��nda medyan�n da kilit bir rol üstlendi�i görülür. Hükümetler Sözle�me’nin 17 (a) maddesi uyar�nca "kitle ileti�im araçlar�n� çocuk bak�m�ndan toplumsal ve kültürel yarar� olan bilgi ve belgeyi yaymak için te�vik etmeye" yönelik her türlü uygun tedbiri almak zorundad�r(8).
22. Komite Taraf Devletleri e�itime dinamik bir süreç olarak daha fazla bir özen göstermeye ve madde 29 (1) çerçevesinde zaman içinde meydana gelen de�i�ikliklere ayak uydurmaya davet eder. Her çocu�un kaliteli bir e�itim alma hakk� vard�r ve bu kaliteli e�itim ö�renimin oldu�u ortam�n kalitesine ö�retme ve ö�renme süreçleri ile materyallere ve ortaya ç�kan sonuçlara göre belirlenir. Komite kaydedilen ilerlemeyi gösterecek ara�t�rmalar�n (anketlerin) yap�lmas�n�n önemini vurgular; bu ara�t�rmalar sürece kat�lan tüm taraflar�n halen okumakta olsun ya da olmas�n çocuklar�n ö�retmenlerin ve gençlik önderlerinin ana-babalar�n e�itim alan�ndaki e�itici ve idarecilerin görü�lerine dayanmal�d�r. Bu ba�lamda Komite; çocuklar�n ana-babalar�n ve ö�retmenlerin e�itime ili�kin kararlara katk�da bulunmas� amac�n� ta��yan ulusal düzeyde izleme çal��malar�n�n önemini vurgulamaktad�r.
23. Komite Taraf Devletleri madde 29 (1)’de s�ralanan amaçlar� gerçekle�tirmek ve izlemek üzere ulusal düzeyde kapsaml� bir eylem plan� olu�turmaya davet etmektedir. Bu plan geni� kapsaml� olarak çocuklar için ulusal eylem plan� ulusal insan haklar� eylem plan� ya da ulusal insan haklar� e�itimi stratejisi olarak geli�tirecek olursa hükümetin bu planda madde 29 (1) ile ortaya konulan tüm konulara de�inildi�ini ve çocuk haklar� aç�s�ndan bir bak�� aç�s� geli�tirildi�ini güvence alt�na almas� gerekir. Komite e�itim politikas� ve insan haklar� e�itimi ile ilgilenen Birle�mi� Milletleri ve di�er uluslar aras� kurulu�lar� madde 29’un uygulanmas�n� etkin k�lmak için daha iyi bir koordinasyon kurmaya te�vik eder.
24. Bu maddede yer alan de�erleri yayg�nla�t�rmaya yönelik yöntem ve programlar�n insan haklar� ihlali içeren tüm durumlarda hükümetin gösterece�i standart tepkinin bir parças� olmas� gerekir. Bu ba�lamda örne�in �rkç�l�k �rk ayr�mc�l�� yabanc� dü�manl�� ve benzeri durumlar�n 18 ya��ndan küçüklere yönelik oldu�u durumlarda hükümetin genel olarak Sözle�me ile ve özelde madde 29 (1) ile getirilen de�erleri tam olarak yayamad�� dü�ünülebilir. Bu durumda madde 29 (1) çerçevesinde uygun olan ek tedbirlerin al�nmas� ve Sözle�me ile tan�nan haklara sahip ç�kmada olumlu rol oynayacak e�itim tekniklerinin ara�t�r�lmas� ve benimsenmesi gerekir.
25. Taraf Devletler madde 29 (1)’e uygun olmayan mevcut politika ve uygulamalar dolay�s�yla ortaya ç�kacak �ikayetlere cevap verecek bir yeniden de�erlendirme yöntemi olu�turmay� dü�ünmelidir. Böyle bir gözden geçirme yöntemi mutlaka yeni hukuki idari ya da e�itici kurumlar�n olu�turulmas�n� gerektirmez. Bu mevcut ulusal insan haklar� enstitüleri ya da idari kurumlar taraf�ndan yap�labilir. Komite bu maddeye ili�kin rapor sunan her Taraf Devletten Sözle�me ile uyumlu olmad�� ileri sürülen tüm mevcut yakla��mlar� yeniden gözden geçirecek ulusal ya da yerel düzeydeki olanaklar� belirlemelerini rica etmektedir. Bu gözden geçirmenin nas�l ba�lad�� ve rapor dönemi boyunca ne kadar gözden geçirme yap�ld��na ili�kin bilginin verilmesi gerekir.
26. Madde 29 (1) ile ilgili Taraf Devlet raporlar�n�n incelenmesine daha iyi bir �ekilde odaklanmak için ve madde 44’de ön görülen raporlar�n mevcut durumu ve kar��la��lan zorluklar� yans�tmas� gereklili�inden hareketle Komite her taraf devletten periyodik raporunda devletin kendi yetki alan� içinde bu hükümdeki de�erleri yayg�nla�t�rmak için gösterilen en üstün çabay� ve belirlenen sorunlara geçen be� y�l içinde en uygun çözümü getiren faaliyeti ayr�nt�l� bir �ekilde aç�klamas�n� istemektedir.
27. Komite Sözle�me’nin 45 nci maddesinde rolü belirlenen Birle�mi� Milletler organlar�n� temsilcilerini ve di�er ilgili organlar� Komite’nin madde 29 (1) ile ilgili olarak çal��malar�na daha aktif ve sistematik olarak kat�lmaya ça��rmaktad�r.
28. Madde 29 (1) ile uyumu gerçekle�tirmeye yönelik ulusal eylem planlar�n�n uygulamaya konulmas� madde 4’de belirtildi�i gibi insani ve mali kaynaklar�n mümkün olan en üst düzeyde kullan�labilir olmas�na ba�l�d�r. Bu nedenle Komite Taraf Devletin zorunlu önlemleri almamas�n�n kaynaklardaki k�s�tl�l��a ba�lanmas�n� bir gerekçe olarak kabul etmemektedir. Bu ba�lamda ve Taraf Devletlere yüklenen uluslar aras� i�birli�ini hem genel olarak (Sözle�me’nin 4 ncü ve 45 nci maddeleri) hem de e�itime ili�kin olarak (madde 28 (3)) te�vik etme ve yayg�nla�t�rma yükümlülü�ünün �� alt�nda Komite Taraf Devletleri madde 29 (1) ile getirilen ilkeleri gerçekle�tirmeye yönelik programlar hakk�nda geli�en bir i�birli�i sa�lamaya te�vik etmektedir.
NOTLAR
1. Bu ba�lamda Komite; Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesinin e�itim hakk�na ili�kin di�erlerinin yan� s�ra (inter alia) Uluslararas� Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Sözle�mesinin 13 (1) maddesi gere�ince e�itimin hedefleri ile ilgili Genel Görü� No.13 (1999)’u da dikkate al�r. Ayr�ca Komite Sözle�menin 44 ncü madde 1 (b) paragraf� uyar�nca taraf Devletler taraf�ndan sunulmas� gereken periyodik raporlar�n �ekil ve içeri�ine ili�kin genel ilkelere de dikkati çekmektedir. (CRC/C/58) parag.112-116.
2. Birle�mi� Milletler E�itim Bilim ve Kültür Te�kilat� Learning: The Treasure Within (Ö�renme: �çindeki Hazine) 21 nci Yüzy�lda E�itim Hakk�nda Uluslararas� Komisyon Raporu 1996 s.16-18.
3.Birle�mi�MilletlerE�itimBilim ve Kültür Te�kilât� The Salamanca Statement and Framework for Action on Special Needs Education (Özel �htiyaçlar E�itimi Hakk�nda Salamanca Belgesi ve Eylem Plan�) 1994 s.viii.
4. Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesinin özürlü ki�iler hakk�ndaki 5 nolu Genel Görü�üne (1994) bak�n�z.
5. Çocuk Haklar� Komitesi taraf�ndan HIV/AIDS’in bulundu�u dünyada ya�ayan çocuklar hakk�nda 1998 y�l�nda yap�lan genel görü�menin ard�ndan benimsenen tavsiyelere bak�n�z (A/55/41 parag.1536).
6. Birle�mi� Milletler �nsan Haklar� On Y�l�n� ilan eden 23 Aral�k 1994 tarih ve 49/184 say�l� Genel Kurul karar�na bak�n�z.
7. Herkes için E�itim: Toplu Taahhütlerimizi Kayna�t�rma Dünya E�itim Forumunda kabul edilen Dakar 26-28 Nisan 2000.
8. Komite 1996 y�l�nda çocuk ve medya hakk�ndaki genel tart��mada ortaya at�lan tavsiyeleri hat�rlatmaktad�r. (bkz.A/53/41 parag.1396).
1996 – 2001
Birle�mi� Milletler �nsan Haklar�
Yüksek Komiserli�i Bürosu
Cenevre �sviçre

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0)

B�REY VE TOPLUM-�LET��M VE �NSAN �L��K�LER�-SOSYAL B�LG�LER DERS� 7.SINIF

12/10/2009 � Kategori: �lk��retim 7.S�n�f

�nsanlar�n sahip olduklar� bilgileri, duygular� ve dü�ünceleri çe�itli yöntemler kullanarak ba�kalar�na aktarmalar�na ileti�im denir.

BA�LICA �LET��M YOLLARI:

1-SÖZLÜ �LET��M: Kar��l�kl� konu�maya dayal� ileti�imdir.

2-YAZILI �LET��M: Yaz� yoluyla sa�lanan ileti�imdir. Not, mektup, gazete, dergi ve kitaplardaki yaz�lar veya yaz�l� i�aretler arac�l�� ile yap�lan ileti�imdir.

3-HAREKETLERLE �LET��M: Jest, mimik ve çe�itli hareketlerle sa�lanan ileti�imdir. Sözsüz veya Beden dili ile ileti�im de denilebilir. Hareketlerle ileti�im sa�larken insanlarla ayn� kültürden olmam�z gerekir.Aksi takdirde yapaca��m�z hareketlerin yanl�� anla��lmas� kaç�n�lmazd�r.Bu tür ileti�im yolunu genellikle i�itme engelli insanlar�m�z kulland�� gibi i�itme problemi olmayan insanlar�m�z da kullanabilmektedir.Selam veren bir insana ba��m�z� sallamam�z gibi .

ETK�L� B�R �LET��M�N TEMEL �ARTLARI:

1-Bireyin Kendini Tan�mas�: Kendisini tan�yan ve sahip oldu�u özelliklerin fark�nda olan bir ki�i çevresindeki insanlar� daha kolay alg�lar ve tan�r, onlarla daha kolay ve uyumlu bir ileti�im sa�lar.

�lim, ilim bilmektir, �lim, kendin bilmektir, Ya kendin bilmezsen, Bu nas�l okumakt�r? (YUNUS EMRE)

2-Etkili Anlat�m: Kar��m�zdaki insanlarla konu�urken;

-Yorgun bir �ekilde topluluk önüne ç�kmamal�y�z,

- Konu�urken do�al olmal�y�z, yapmac�k konu�ma ve hareketlerden kaç�nmal�y�z,

- Dinleyici ile göz temas� kurarak onun zihnine ve gönlüne girmeye çal��mal�y�z, ona pozitif enerji vermeye çal��mal�y�z,

- Ses tonumuzu sürekli olarak konu�mam�z�n içeri�ine göre ayarlamal�y�z, tek düze bir konu�ma insan�n dikkatini çekmez.

- Kulland��m�z kelime ve cümlelerin kar��m�zdaki insanlar�n anlayabilece�i düzeyde olmas�na dikkat etmeliyiz,

- Jest ve mimiklerimizi, bedenimizi konu�mam�z�n içeri�ine uygun olarak kullanmal�y�z,

- Konu�ma süresini uzun tutarak dinleyenleri s�kmamal�y�z.

Tatl� dil y�lan� deli�inden ç�kar�r.(TÜRK ATASÖZÜ)

Ö�renilmesi gereken ilk dil tatl� dildir.(BARI� MANÇO)

Bir kimsenin, ne söyleyece�ini bilmesi yeterli de�ildir; nas�l söyleyece�ini de bilmesi gerekir.(AR�STO)

Dü�üncelerini tam ve yerinde belirtmeyen insan yanl�� tart�larla tam i� görmeye çal��an sat�c�ya benzer.(GOETHE)

3-Etkili Dinleme: Etkili bir dinleme yapabilme için;

- Konu�mac� ile göz temas� sa�lamal�y�z,

- Kendimizi rahat ve hafif tutmal�y�z,

- Kar��m�zdaki insan konu�urken “evet”,”demek öyle”,”gerçekten mi?”gibi tepkiler vererek onu dinleme iste�imizin oldu�unu ona hissettirmeliyiz,

- Konu�mac�y� dinlerken empati kurmal�, kendimizi onun yerine koymal�y�z,

- Asla konu�mac�n�n sözlerini kesmemeliyiz, sorular�m�z� ve ele�tirilerimizi sona saklamal�y�z,

- Dikkat da��tacak davran��lardan kaç�nmal�y�z, dikkat da��tacak unsurlar� da ortadan kald�rmal�y�z.

Söz dinlemeyi bilmeyen söz dinletmeyi bilemez.(AR�STO)

Söz gümü� ise sükut alt�nd�r. (TÜRK ATASÖZÜ)

4-Empati Kurma:D�� dünyay� kar��m�zdaki insan�n penceresinden,yani onun penceresinden görmeye çal��mak demektir.Bir ba�ka deyi�le kendimizi onun yerine koymak demektir.Empati kurmak ba�ka insanlarla ileti�imimizin gücünü art�r�r.Normal zamanlarda bile kullanmam�z gereken bu dü�ünce etkinli�ini özellikle herhangi bir insanla çat��maya dü�tü�ümüzde onunla aram�zda bir sorun ya�anmamas� ve ileti�im kopuklu�u olmamas� için muhakkak kullanmam�z gerekir.

NOT: Ara�t�rmalara göre, insanlar�n yüz yüze kurduklar� ileti�imde kelimelerin %7,ses tonunun %38, beden dilinin ise %55 önem ta��d��n�, ileti�imin yakla��k %93’ünün sözcük kullan�lmadan yap�ld��n� biliyor muydunuz?

�LET��M� ZORLA�TIRAN DAVRANI�LAR:

1- Kar��m�zdaki insan� yönlendirmeye çal��mak.

2- Kar��m�zdaki insan� ele�tirmek, suçlay�c� davranmak ve yarg�lamak.

3- Çok veya alakas�z sorular sormak.

4- Teselli etmek, konuyu de�i�tirmeye çal��mak.

5- Te�his, tan� koymak.

6- Konu�tu�umuz ki�inin ad�n� ö�renmeye çal��mamak veya ad�n� hiç kullanmamak.

7- Kar��m�zdaki insanlara takma isimleriyle hitap etmek,

8- Argo(Dü�ük seviyeli sokak a�z�) ve hakaret içerikli konu�malar yapmak.

9- Kendi dü�ünce ve fikirlerimizi tek do�ru olarak kabul etmek, ba�kalar�n�n duygu ve dü�üncelerini önemsememek ve sayg� göstermemek.

10- Ön yarg�l� davranmak. �nsanlar� olduklar� gibi kabul etmemek.

11- Sözünden dönmek, alay etmek, oyalay�c� davranmak.

ÇATI�MA NED�R, UZLA�MA NASIL SA�LANIR?

Çat��ma, bir ya da birden çok ki�inin herhangi bir konu üzerinde anla�amad�� zaman ortaya ç�kar. �nsanlar�n gereksinimleri, istekleri birbirleriyle ters dü�tü�ü zaman çat��ma ya�an�r. Baz� çat��ma durumlar�nda çat��ma içerisinde yer alan ki�ilerin söylemleri ve davran��lar� birbirinden farkl�d�r ve bireyler bunu farkl� alg�larlar. Bu farkl� bak�� aç�lar� alg�lamalarda çat��maya yol açar. Hepimiz zaman zaman farkl� dü�ündü�ümüz için çat��ma ya�ar�z. Asl�nda bu insan olman�n özelli�idir ayn� zamanda. empati yaparak, kar��m�zdakileri anlayabilir ve kurdu�umuz etkili bir ileti�imle çat��malar�m�z� uzla�ma zeminine kayd�rabiliriz. Siyaset, Futbol, Kültürel farkl�l�klar, Ku�ak çat��mas�, �nanç ayr�l�klar� en çok çat��ma yaratan konulard�r.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0)

Geometri-DO�RULAR VE A�ILAR-7.SINIF MATEMAT�K

12/10/2009 � Kategori: �lk��retim 7.S�n�f

AÇI : Ayn� do�ru üzerinde olmayan, ba�lang�ç noktalar� ortak olan iki ��n�n birle�im kümesine Aç� denir.

Aç�y� olu�turan iki ��n�n kesi�im kümesine AÇININ KÖ�ES�, bu ��nlara ise AÇININ KOLLARI denir.

Aç�lar iki �ekilde okunur

1) I��nlar�n nokta adlar� al�narak:

ABC aç�s� veya CBA aç�s�

2) Sadece ba�lang�ç noktas� al�narak:

B aç�s� �eklinde okunur.

Bir aç�, bulundu�u bölgeyi üç bölgeye ay�r�r; (Yukar�daki �ekildeki gibi)

1) Aç�n�n Kendisi

2) Aç�n�n D�� Bölgesi

3) Aç�n�n �ç Bölgesi

Aç� ölçüsü DERECED�R. Aç�lar�n ölçüsünü bulmak için AÇI ÖLÇER veya �LETK� kullan�l�r.

ÖZEL AÇILAR

1) Dar Aç�: Ölçüsü 0º `den büyük ve 90º`den küçük aç�lara Dar aç� denir.

2) Dik Aç�: Ölçüsü 90º olan aç�ya Dik Aç� denir.

3) Geni� Aç�: Ölçüsü 90º`den büyük 180º`den küçük olan aç�ya Geni� Aç� demir.

4) Do�ru Aç�: Ölçüsü 180º olan aç�ya Do�ru Aç� denir.

5) Tam Aç�: Ölçüsü 360º olan aç�ya Tam Aç� denir.

6) Tümler Aç�: �ki aç�n�n ölçüleri toplam� 90º olan aç�ya Tümler Aç� denir.

7) Bütünler Aç�: �ki aç�n�n ölçüleri toplam� 180º ise bu aç�lara Bütünler Aç� denir.

8) Bir Noktada Kesi�en �ki Do�runun Olu�turdu�u Aç�lar:

a) Kom�u Aç�lar: Ba�lang�ç noktalar� ayn� iki veya daha fazla aç�ya Kom�u Aç�lar denir.

b) Kom�u Tümler Aç�lar: Ba�lang�ç noktalar� ayn�, ölçüleri toplam� 90º olan iki farkl� aç�ya Kom�u Tümler Aç�lar denir.

c) Kom�u Bütünler Aç�lar: Ba�lang�ç noktalar� ayn�, ölçüleri toplam� 180º olan aç�ya Kom�u Bütünler Aç�lar denir.

d) Ters Aç�lar: Kö�eleri ortak ve kenarlar� birbirine z�t ��nlar� olan iki aç�ya Ters Aç� denir. Ters aç�lar�n ölçüleri birbirine e�ittir.

9) Paralel �ki Do�runun Bir Kesenle Yapt�� Aç�lar

a) YÖNDE� AÇILAR: �ekildeki A ve F, D ve G,

E ve C, B ve H gibi konumlanan aç�lara

Yönde� Aç�lar denir. Yönde� aç�lar

birbirine e�ittir.

b) TERS AÇILAR: Kö�eleri ortak ve kenarlar�

birbirine z�t ��nlar� olan iki aç�ya Ters Aç� denir.

Ters aç�lar�n ölçüleri birbirine e�ittir.

c) DI� TERS AÇILAR: �ekildeki G ve A, H ve C aç�lar� gibi konumlanan aç�lara D�� Ters Aç�lar denir. D�� ters aç�lar�n ölçüleri birbirine e�ittir.

d) �Ç TERS AÇILAR:�ekildeki B ve E, D ve F aç�lar� gibi konumlanan aç�lara �ç Ters Aç�lar denir.

e) KAR�I KONUMLU AÇILAR: �ekildeki B ve F, E ve D aç�lar� gibi konumlanan aç�lara Kar�� Konumlu Aç�lar denir. Kar�� konumlu aç�lar�n toplam� 180º`dir.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0)

7.S�n�f Fen ve Teknoloji-V�cudumuzda Sistemler-Bo�alt�m Sistemimiz V�cudumuzdan At�klar� Uzakla�t�r�r (Konu Anlat�m�)

10/10/2009 � Kategori: �lk��retim 7.S�n�f

http://www.med.gazi.edu.tr/egitim/donem1/dersler/Hucrebolunmeleriaekmekci_dosyalar/image032.jpg

Hücreler belli bir büyüklü�e ula�t�ktan sonra; hücre yüzeyi, hücrenin besin al�n�m�, art�k maddelerin at�m� ve gaz al�� veri�i gibi ihtiyaçlar�n� kar��layamaz duruma gelir.Çünkü hücre bir küre olarak dü�ünülürse; hacim yar�çap�n küpüyle, yüzey ise karesiyle do�ru orant�l� olarak büyür.

Ayr�ca hücre büyüdükçe sitoplazma / çekirdek oran� büyüyece�inden, çekirde�in etki alan� küçülecektir.Bu durum hücre için tehlikelidir.Bu nedenlerden dolay� hücre, yüzeyini art�rmak ve sitoplazma / çekirdek oran�n� küçültmek için bölünmeye ba�lar.Hücrenin hücresel, materyalini e�it olarak yavru hücrelere aktard�� bölünme tipine “Mitoz Bölünme” denir.

Mitoz bölünme; bir hücreli canl�larda üremeyi sa�larken, çok hücrelilerde zigottan itibaren büyümeyi ve geli�meyi sa�lar.Mitoz bölünme farkl� hücrelerde farkl� s�kl�kta meydana gelmekle birlikte kas ve sinir hücrelerinde görülmez.

Bir hücrenin hayat� interfaz evresi ve bölünme evresi olarak 2’ye ayr�l�r ve buna “Hücre Siklusu” (Hücre döngüsü) ad� verilir.�nterfaz evresinde hücre; DNA Replikasyonu için haz�rl�k yapar(G1 faz�), DNA’s�n� repike eder(S faz�) ve bölünme s�ras�nda metabolizma durdu�u için ATP depolayarak bölünmeye haz�rl�k yapar.(G2 faz�)

Bu bölümde mitoz bölünmeyi safha safha de�ilde bir hikaye gibi kesintisiz anlatmaya çal��aca��z;

Hücre haz�rl�k evresi olan interfazdan ç�k�p, mitoz bölünmeye ba�lad��nda �� k�rma gücü artar ve ak��kanl��n� büyük ölçüde kaybeder.Sitoplazma jelle�ir.Çekirdek içinde kromozomal proteinlerle birle�mi� olan DNA, kromatin ipli�i �eklinde görülmeye ba�lar.Buna “Kromonema” denir.Bölünme ilerledikçe kromatin iplikleri kendi üzerine k�vr�larak k�sal�p kal�nla�maya devam eder.�nce uzun yap�l� iken nukleus içine geli�i güzel da��lan kromozomal iplikler, k�sal�p kal�nla�t�kça nukleusun çevresine do�ru çekilirler ve nukleus zar� parçalan�r.Bu evrede kromozomlar�n( k�sal�p kal�nla�an kromonema’ya art�k kromozom diyebiliriz) birbirine e�it iki kromatidten olu�tu�unu ve bir sentromerle bir arada tutuldu�unu görmek mümkündür.(Bu kromatidler, DNA’n�n replikasyonundan sonra olu�mu�lard�r.) Nukleus zar�n�n parçalanmas�yla hücrenin merkezi daha ak��kan bir hâl al�r ve kromozomlar merkeze do�ru hareket ederek merkezde bir dizi olu�tururlar.Ekvatoral tablada dizilen kromozomlar sentromerlerinde ki kinetokorlar� ile i� ipliklerine ba�lan�rlar.Daha sonra bütün kromozomlar�n karde� kromatidleri ayn� anda birbirlerinden ayr�larak kar�� kutuplara çekilmeye ba�larlar.Bu devreye kadar k�sal�p kal�nla�maya devam eden kromozomlar; sentromerleri önde, kollar� arkada olacak �ekilde kutuplara çekilirler.Kutuplara eri�en kromozomlar spirallerini(katlanmalar�n�) çözerek kromonema iplikleri haline gelirler.Daha sonra bunlar�n etraf�nda nukleus zar� �ekillenmeye ba�lar.Bu arada sitoplazma da 2’ye bölünmeye ba�lam��t�r.Sitoplazman�n da bölünmesinin tamamlanmas�yla yavru hücreler olu�ur.Bu yavru hücreler birbirinin ve kendisini olu�turan anaç hücrelerin birer kopyas�d�r.Yeni olu�an bu hücreler art�k birer yeni anaç hücrelerdir ve bölünme gerçekle�tirebilmek için interfaz evresindedirler.

Bölünme olay�n� bir hikaye gibi ö�renmenin ard�ndan �imdi ise bölünme safhalar�n�n hangi olayla ba�lay�p hangi olayla bitti�ine de�inelim;

Profaz: Kromoneman�n görülmesi ile ba�lar.Kromozomlar�n nukleus çevresine çekilip, nukleus zar�n�n kaybolmas� ile sona erer.

Metafaz: Nukleus zar�n�n kaybolmas� ile ba�lar.Kromozomlar�n ekvatoral tablada dizilip, karde� kromatidlerin sentromerlerinden ayr�lmas� ile sona erer.

Anafaz: Karde� kromatidlerin birbirinden ayr�lmas� ile ba�lar.Kromozomlar�n kutuplarda kümele�mesi ile sona erer.

Telofaz: Kromozomlar�n kutuplara eri�mesi ile ba�lar.Kromozom kümelerinin etraf�nda nukleus zar�n�n olu�mas�yla sona erer.

Sitokinez: Telofazda nukleus zar�n�n olu�maya ba�lamas� ile birlikte ba�lar.Yavru hücrelerin olu�umuyla sona erer.

Kategori: �lkö�retim 8.S�n�f | Yorum (0) Yorum yaz! Kal�c� Ba�lant�

9/10/2009

8.S�n�f Fen ve Teknoloji-Hücre Bölünmesi ve Kal�t�m Ünite Ders Notu

Bir hücreden yeni hücrelerin olu�mas�na hücre bölünmesi denir. Hücre bölünmesi bütün canl�larda görülen bir olayd�r.
Hücre bölünmesi hücre çekirde�inde ba�lar ve birbirini takip eden evrelerden (safhalardan) olu�ur. Yo�urdun mayalanmas�, bitkilerin büyümesi, tohumun çimlenmesi, yaralar�n iyile�mesi, büyüme ve geli�me olaylar� hücre bölünmesi sayesinde gerçekle�ir.
Hücre bölünmesi; mitoz bölünme ve mayoz bölünme olarak iki çe�ittir.

a) Hücre Bölünmesinin Nedeni :
Hücrelerde ya�amsal faaliyetlerin sürdürülebilmesi için yap�m (özümleme) ve y�k�m (yad�mlama) olaylar�n�n yani metabolik faaliyetlerin gerçekle�mesi gerekir. Hücrelerin ya�amsal faaliyetlerini sürdürebilmesi için enerji gerekir ve bu enerjide besinlerden oksijen gaz� sayesinde elde edilir. (Besin ve oksijen gereklidir). Hücredeki ya�amsal faaliyetler sonucu da zararl� ve at�k maddeler (su, CO2, NH3, madensel tuzlar gibi) olu�ur. Hücre içine besin ve oksijenin al�nmas�n� ve ya�amsal faaliyetler sonucu olu�an zararl� ve at�k maddelerin hücre d��na at�lmas� hücre zar� sayesinde gerçekle�ir.
Hücreler ya�amsal faaliyetlerini sürdürürken sürekli büyür. Hücrenin büyümesi demek hücre zar�n�n, sitoplâzman�n ve çekirde�in büyümesi demektir. Fakat sitoplâzman�n (hacimce) büyümesi hücre zar�n�n (yüzeyce) büyümesinden daha fazla olur. Bir süre sonra hücre zar�ndan madde giri� – ç�k�� zorla��r ve çekirde�in yönetece�i alan s�n�rl� oldu�u için çekirdek hücreyi yönetemez. (Yönetmekte güçlük çeker). Bu anda çekirdek bölünme emrini verir ve bölünme emri verildikten sonra hücre bölünmesi engellenemez.
Bütün canl�larda hücre bölünmesi çekirdekte yer alan DNA molekülünün emri ile gerçekle�ir. Hücrenin bölünebilmesi için belli bir büyüklü�e (bölünebilme büyüklü�üne) ula�mas� gerekir.

b) Hücre Bölünmesinin Amac� :
Hücre bölünmesinin amac� canl�larda üremeyi ve büyümeyi sa�lamakt�r.
Canl�lar hücre say�s�na göre tek hücreli ve çok hücreli canl�lar olarak iki grupta incelenir.
Tek hücreli canl�larda hücre bölünmesinin amac� (hücre say�s�n� artt�rarak) ço�almay� (üremeyi) sa�lamakt�r.
Çok hücreli canl�larda hücre bölünmesinin amac� (hücre say�s�n� artt�rarak) doku, organ ve sistemlerin büyüyüp geli�mesini, y�pranan dokular�n onar�lmas�n�, ölen hücrelerin yerine yenilerinin yap�lmas�n� sa�lamakt�r. Baz� çok hücreli canl�larda sperm ve yumurta hücrelerinin olu�turulmas� hücre bölünmesi sayesinde sa�lan�r.

NOT : 1- Hücre bölünmesinin nedeni çekirdek/sitoplâzma oran�n�n veya hacim/yüzey oran�n�n
bozulmas�d�r. Hacim (sitoplâzma hacmi) r3 ile, yüzey (hücre zar�) r2 ile orant�l� olarak büyür.
2- Hücrede bölünme emri, çekirdekte yer alan DNA molekülü taraf�ndan verilir. DNA’n�n emri d��nda, kontrolsüz �ekilde hücreler bölünürse kanserli dokular olu�ur.
3- Hücre, yüzeyi artt�rmak, hacmi azaltmak için bölünür.
4- Hücre bölünebilme büyüklü�üne ula�t��nda çekirdek bölünme emrini vermezse hücre parçalan�r.
5- Çok hücreli canl�larda hücre bölünmesi baz� hücrelerde h�zl�, baz� hücrelerde yava� gerçekle�irken baz� hücrelerde belli bir dönemden (ya�tan) sonra hiç bölünmezler. �nsanlarda kan, deri, ba��rsak hücreleri h�zl�, kas hücreleri yava� bölünürken sinir ve retina hücreleri de belli bir ya�tan sonra hiç bölünmezler.

Kategori: �lkö�retim 8.S�n�f | Yorum (0) Yorum yaz! Kal�c� Ba�lant�

9/10/2009

7.S�n�f Fen ve Teknoloji-Vücudumuzda Sistemler-Bo�alt�m Sistemimiz Vücudumuzdan At�klar� Uzakla�t�r�r (Konu Anlat�m�)

Bo�alt�m Sistemimiz Vücudumuzdan At�klar� Uzakla�t�r�r

Canl�lar hayatsal faaliyetlerini yürütebilmek için d��ar�dan besin al�rlar. Bu besinleri enerji verici, yap�c� onar�c� ve düzenleyici olarak kullan�rlar. Besin içeriklerinin hayatsal faaliyetlerde kullan�lmas�ndan sonra kalan su, madensel tuzlar, CO2, amonyak, üre ve ürik asit gibi zararl� maddelerin vücut d��na at�lmas�na bo�alt�m denir.Bo�alt�m olay�n� gerçekle�tiren sisteme de bo�alt�m sistemi ad� verilir. Bo�alt�m sistemi sayesinde sindirim sonucu hücrelerde olu�an art�k maddeler, d��ar�dan vücuda girmi� olan zararl� maddeler ve yararl� olmas�na ra�men hücrelere fazla gelen maddeler vücut d��na at�l�r.

Vücudumuz için gerekli besin içerikleri, enerji üretimi için, yap�m-onar�m için ve düzenleyici olarak kullan�l�r. Bu s�rada vücudumuza zararl� olan ve vücudumuzdan uzakla�t�r�lmas� gereken baz� at�k maddeler de olu�ur. Olu�an at�k maddeler vücudumuzdan bo�alt�mda görevli yap� ve organlar taraf�ndan uzakla�t�r�l�r.

At�k Maddeleri Vücudumuzdan Uzakla�t�ran Organlar

Böbrekler, akci�erler, karaci�er, deri ve kal�n ba��rsak at�k maddeleri vücudumuzdan uzakla�t�ran organlard�r. Bu organlar at�k maddeleri idrar, solunum, terleme ve d��k� yoluyla atar. E�er bu at�k maddeler vücudumuzdan uzakla�t�r�lmad�klar� takdirde zehirleyici olabilir. Bunun sonucu olarak vücudumuz görevlerini yerine getiremez. A�a��daki �emay� inceleyelim

Deri Vücudumuzdan suyun ve tuzun fazlas�n� terleme yoluyla d��ar� atar.Ayn� zamanda bu sayede vücut s�cakl�� da korunmu� olur.

Akci�erler Kan içindeki karbon dioksiti ve suyu soluk verme esnas�nda vücut d��na atar.

Karaci�er Proteinlerin sindirilmesi sonucunda olu�an zehirli bir maddeyi, daha az zararl� olan üreye dönü�türür.

Kal�n ba��rsak Su, safra ve besin at�klar�n�n d��k� �eklinde vücuttan at�lmas�n� sa�lar.

Böbrekler Kan içindeki zararl� at�klar� ve üreyi süzerek idrar �eklinde vücuttan uzakla�t�r�r.

Bo�alt�m Sistemimizi Olu�turan Yap� ve Organlar

Besin içeriklerinin hücrelerimiz taraf�ndan kullan�lmas� sonucunda at�k maddeler olu�ur. Olu�an bu at�k maddeler hücrelerimizden kan�m�za geçer. At�k maddelerle
kirlenmi� kan�n vücudumuza zarar vermemesi için bir an önce temizlenmesi gerekir. Bu at�k maddeler vücudumuzdan bo�alt�m yoluyla uzakla�t�r�l�r. T�pk� fabrikalar�n zehirli at�klar� temizleyerek uzakla�t�ran ar�tma tesisleri gibi vücudumuzdan at�k maddeleri uzakla�t�ran ve bo�alt�m sistemi ad� verilen bir sistem vard�r.
Bo�alt�m sistemimiz; böbrekler, üreter, idrar kesesi ve üretradan olu�ur. Böbrekler bo�alt�m sistemimizin önemli organlar�ndan biridir.

Karaci�erin bo�alt�mdaki görevi:Hücrelerde solunum olay�nda baz� besinler (proteinler) parçaland��nda amonyak denilen ve çok zehirli olan bir s�v� olu�ur. Karaci�er, çok zehirli olan amonya��, daha az zehirli olan üre ve ürik aside çevirerek bo�alt�ma yard�mc� olur.
Karaci�er, ya�lanm�� alyuvarlar hücrelerini parçalar ve olu�an at�klar�n� safra s�v�s� ile ba��rsaklara göndererek bo�alt�m yapar.

Böbreklerin Bo�alt�m Sistemi �çin Önemi

Böbrekler: Bel omurlar�m�z�n iki yan�nda yer alan organlar�m�zd�r. Böbre�in �ekli fasulyeye benzer. Yakla��k uzunlu�u 10 cm’dir. Böbreklerimizin görevi, vücudumuzun çe�itli faaliyetleri sonucu olu�an at�k maddeleri kan�m�zdan süzerek uzakla�t�rmakt�r. Kan�m�zda at�k maddelerin yan� s�ra karbonhidratlar�n, ya�lar�n ve proteinlerin sindirilmesi sonucunda olu�an küçük moleküller ile vitamin ve su gibi yararl� maddeler de bulunur. Öyleyse, böbreklerimizin kan�m�z� süzerken kan�m�z�n içindeki yararl� maddeleri koruyup at�k maddeleri uzakla�t�rmas� gerekir. Peki böbrekler kan�m�z� süzerek nas�l temizler? Kan�m�z, böbre�imizin temel birimi olan nefronlar taraf�ndan süzülerek temizlenir.

Önemli NOT:

*Böbrekler, vücutta ya�amsal faaliyetler sonucu olu�an su, üre, ürik asit ve madensel tuzlardan olu�an at�k maddelerin kandan süzülerek idrar �eklinde vücut d��na at�lmas�n� sa�lar. Yani insanlarda bo�alt�m olay�n� gerçekle�tiren organ böbreklerdir.

*Süzüntüdeki suyun büyük bir bölümü, glikoz ve di�er besin maddeleri öz bölgesindeki toplama kanalc�klar� taraf�ndan emilerek tekrar kana geçer. Bu olaya geri emilim denir. Böylece yararl� maddelerin vücut d��na at�lmas� engellenmi� olur. Süzüntüdeki su ve besinler emildikten sonra havuzcukta kalan s�v�ya idrar denir

Her bir böbrekte, yakla��k bir milyon nefron bulunur.
Nefronlar bo�alt�m maddelerini kandan süzer ve idrar olu�umunu sa�lar, böylece kan�m�z� temizler. Peki, böbreklerimiz idrar� nas�l olu�turdu�unu biliyor musunuz?

1. Kan, böbrek atardamarlar� yoluyla böbreklere gelir ve nefronlarda süzülür.
2. Kan içindeki yararl� maddeler, süzülme s�ras�nda nefronlarda emilir ve tekrar kana geçer.
3. Süzülerek temizlenen bu kan, böbrek toplardamar� ile böbreklerden ç�kar.
4.Süzülmeden sonra kalan tuzun ve suyun fazlas� ile üre idrar� olu�turur.
5.Olu�an idrar, üreterde ve idrar kesesinde toplan�r.
6.�drar üretra ile vücuttan d��ar� at�l�r.

Önemli NOT:

*Vücudumuzda bo�alt�ma yard�mc� olan organlar: Terleme yolu ile at�k maddeleri vücuttan uzakla�t�ran DER� , Solunum sonucu at�k karbondioksit v su buhar�n� atan AKC��ER , baz� maddelerin parçalanmas� s�ras�nda olu�an zehirli maddeleri sindirim kanal�na bo�altan KARAC��ER

*Kan�m�z böbre�imizin temel birimi olan nefronlar taraf�ndan süzülerek temizlenir. Böbreklerimizin kan�m�z� süzerek at�klar� idrar �eklinde uzakla�t�r�r.

*Vücuda pompalanan kan, karaci�ere gelir ve kandaki amonyak, üre ve ürik aside çevrilir. Kan daha sonra böbrek atardamar� ile böbreklere gelir. (Böbrek atardamar�, aorttan ayr�lan damarlardan biridir.)Böbreklere gelen kirli kandaki su, üre, ürik asit ve madensel tuzlar, kabuk bölgesindeki nefronlar taraf�ndan süzülür. Süzülen ve temizlenen kan, böbrek toplardamar� ile böbreklerden uzakla�t�r�l�r.
*D��k�lama: Sindirilmeyen besinlerin sindirim sisteminden at�lmas� olay�d�r. Bo�alt�m olay� de�ildir.

*Damlama:Nemli havalarda sabah�n erken saatlerinde bitkilerin yapraklar� üzerinde su damlac�klar� görülür . Bitki att�� bu su damlac�klar� sayesinde bitkideki fazla su ve mineraller bünyesinden at�l�r.

*Bitkiler bo�alt�m� ; su ve karbondioksiti yaprak gözeneklerinden ve yaprak dökümü ve köklerden ise fazla su ve madensel tuz bo�alt�m� yapar.

*Tek hücrelilerde ( Amip , ö�lana , paremezyum gibi) bo�alt�m� hücre zar�ndan yaparlar

*Tek delikliler: Kurba�a , bal�k , sürüngen ve ku�larda bo�alt�m ve üreme tek bir aç�kl�ktan yap�l�r. Buna göre bu delikten sperm , d��k� , yumurta ç�kar.

*Memeli erkeklerde: �drar ve sperm ayn� delikten d��k� ayr� delikten at�l�r.

*Memeli di�iler: �drar , d��k� ve yumurta 3 ayr� delikten at�l�r.

Bo�alt�m Sisteminin Sa�l�� ve Korunmas� :

1- Yeterli miktarda s�v� al�nmal�d�r. (Böbreklerin rahat çal��mas� için bol s�v�ya ihtiyac� vard�r. Al�nan s�v� miktar� s�cak ve kuru havalarda artt�r�lmal�d�r. Günlük en az 2 litre su al�nmal�d�r.)
2- �drar uzun süre tutulmamal�d�r. (Böbrek ta�lar� olu�abilir).
3- Böbrekler ve idrar yollar� so�uktan korunmal�d�r. (Böbrek sa�l�� için).
4- A��r� ac� ve baharatl� yiyecekler yenilmemelidir.
5- Düzenli banyo yap�lmal�d�r. (Derideki gözeneklerin aç�lmas� için).
6- �çilen su ve yenilen besinler temiz olmal�d�r.
7- Böbrek iltihab� rahats�zl�klar�nda tedavi yar�da kesilmemeli ve ilaçlar zaman�nda al�nmal�d�r.
8- Di� çürükleri ve bo�az iltihab� hemen tedavi ettirilmelidir. (Çürük veya iltihaba yol açan mikroorganizmalar, kal�c� böbrek rahats�zl�klar�na yol açabilir.)
9- Ki�isel temizli�e dikkat edilmelidir.

Diyaliz veya böbrek nakli

Böbrek yetmezli�i olan hastalar�n vücutlar�nda, böbrekler vas�tas�yla süzülmesi gereken idrar�n bir k�sm� kana kar��r. Böbrekleri çal��mayan ya da yetersiz çal��an
bu hastalar için diyaliz veya böbrek nakli tedavisi uygulan�r. Bu hastalar, yeterli say�da organ nakli yap�lamad��ndan böbreklerin görevini yerine getiren diyaliz cihazlar�na ba�lan�r. Ancak diyaliz cihaz�na ba�lanmak geçici bir çözümdür. Bu tedavi ile hastalar tam olarak iyile�ememekte, sadece kanlar�n�n süzülerek temizlenmesi sa�lanmaktad�r.

Ülkemizde böbrek nakli ihtiyac� kar��lanabiliyor mu?

Ülkemizde yakla��k 30 bin kronik böbrek yetmezli�i hastas�, haftan�n üç günü diyaliz cihaz�na ba�l� olarak “böbrek nakli olabilmek umuduyla” hayat�n� sürdürmeye çal��maktad�r. Ancak bu hastalar�n y�lda sadece 600’ü bu imkân� elde edebiliyor. Ülkemizde bugüne kadar toplam 4800 böbrek nakli yap�lm��t�r. Yeterli say�da organ ba�� yap�lmad��ndan böbrek nakli ihtiyac� kar��lanamamaktad�r

Hastalara böbrek nakli nas�l yap�l�yor?

Ya�ayan bir insan�n böbreklerinden birinin nakil ihtiyac� olan bir ba�kas�na ameliyatla nakledilmesi �eklinde yap�l�r. Ayr�ca beyin ölümü geçekle�mi� ba��ç�n�n böbre�inin al�narak ihtiyac� olan bir ki�iye verilmesi yoluyla da gerçekle�ir.

Önemli NOT:

*Uzun süre idrar tutulursa ; Bu durum s�k s�k yap�l�rsa idrar yollar�nda mikroorganizmalar�n üremesi sonucu iltihaplanma ve ileri ya�larda idrar� tutamama gerçekle�ebilir.

Bo�alt�m Sisteminde (Böbreklerde) Görülen Hastal�klar :

Bo�alt�m sisteminde; böbrek iltihab�, böbrek ta��, böbrek yetmezli�i, idrar torbas� ve idrar yolu iltihab�, nefrit, üremi, albümin, sistit, �eker hastal�� ve yüksek tansiyona ba�l� olan böbrek rahats�zl�klar� görülür.

a) Böbrek �ltihaplar� :
Böbre�in öz bölgesinde veya havuzcu�unda görülür. �drar tutamama, bel a�r�s�, halsizlik, ü�üme, ate�lenme gibi belirtileri vard�r.

b) Böbrek Ta�lar� :
�drardaki madensel tuzlar�n (kalsiyum tuzlar�, D vitamini ve azotlu bile�iklerin), idrar kanalc�klar�nda veya havuzcukta veya idrar borusunda birikmesi ile olu�ur. Erkeklerde daha fazla ortaya ç�kar. Sanc� ve idrarda kan görülmesi gibi belirtileri vard�r. (Ta� olu�umunun önlenmesi için günde yeterince su içilmeli, süt ve süt ürünlerinin a��r� tüketiminden uzak durulmal�d�r.)
Böbrek ta�lar�n�n tedavi yöntemlerinden biri ta� k�rmad�r. Bunun için yüksek enerjili (ultrasonik) ses dalgalar� kullan�l�r ve ses dalgalar� cilde ve böbreklere zarar vermeden ta�lar� k�rabilir. K�r�lan ta�lar idrarla d��ar� at�l�r. Büyük ve k�r�lamayan ta�lar ise ameliyatla al�nabilir.

c) Böbrek Yetmezli�i :
Böbreklerin tamamen veya k�smen (%80) görevini yerine getirememesi hastal��d�r. Bu hastal�� ta��yan insanlar�n kan�ndaki su, üre, ürik asit ve madensel tuzlar� temizlenmesi için D�YAL�Z makinesine ba�lanmas� veya böbrek naklini yap�lmas� gerekir.
Diyaliz makinesi, idrarla at�lamayan su, üre, ürik asit ve madensel tuzlar�n kandan süzülerek kan�n temizlenmesini sa�lar. Bu yöntem, kal�c� tedavi sa�lamaz. Kal�c� tedavi için böbrek naklinin yap�lmas� gerekir.
Organ nakli, canl� bir ki�inin bir böbre�ini (sa�l�kl� bir ki�i tek böbrekle de ya�ayabilir ) ya da yeni ölmü� ama organlar� hala canl� birinin böbre�ini alarak yap�labilir.

d) Nefrit :
Nefronlar�n iltihaplanmas� hastal��d�r. Yüz, göz ve ayak bileklerinde �i�me gibi belirtileri vard�r. Bula��c� hastal�klar sonucu olu�ur.

e) Üremi :
Böbrek yetmezli�i sonucu idrarla at�lmas� gereken zararl� ve at�k maddelerin at�lamay�p kanda (vücutta) birikmesi sonucu ortaya ç�kan hastal�kt�r.

f) Albümin :
Nefronlar�n görevini yapamamas� sonucu, proteinli maddelerin idrara geçmesidir.

g) Sistit :
Üreme organlar� veya kan yoluyla gelen mikroplar�n, idrar yollar�nda olu�turdu�u yanmad�r.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0)

Gezegenlerin G�ne�e Yak�nl��na G�re S�ralan�� K�saltmalar�

18/5/2009 � Kategori: �lk��retim 7.S�n�f

Merkür-Venüs-Dünya-Mars-Jüpiter-Satürn-Uranüs-Neptün

KIRMIZI RENKL� harfleri gezegen isimleriyle ili�kilendirerek kullan�yorsunuz.(Merkür,Venüs, ...)

Merakl� Vedat Dünkü Maçta Jale' ye Sordu: Umut Nas�ld�?

MERakl� VEli DÜN MAhallede Jiletle SAld�rd�� U�uru NEredeyse Parçal�yormu�

MaVi DaMaJana SUN

Mavi Valiz Dünyadan Marsa Jet Skisiyle U�ray�p Neptünde Patlad�

Merakl� Vedat Dünki Maçta Jaleye Sordu;Umut Nas�ld�

Merakl� Veli Dünya'dan Mars'a Jeton Satmaya Uçtu Neden

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0)

Uzay Ara�t�rmalar�(Konu Anlat�m�)

18/5/2009 � Kategori: �lk��retim 7.S�n�f

�nsano�lunun daha ilk ça�lardan beri süregelen merak�, dü�ünen ve ara�t�rmac� yap�s� hemen her konuda oldu�u gibi uzay�da ara�t�rma ve inceleme yapmas�na neden olmaktad�r. Günümüzde NASA (National Aeronautics and Space Administration, Ulusal Havac�l�k ve Uzay Dairesi olarak tercüme edilebilir), ESA (the European Space Agency, Avrupa Uzay Ajans�) gibi kurulu�lar�n yan� s�ra Rusya, Japonya, Kanada, Çin gibi ülkelerde uzay ara�t�rmalar�nda öncülük yapmaktad�r.

Uzay ara�t�rmalar�n�n ba�l�ca nedenlerini �u �ekilde s�ralayabiliriz:

Güne� sistemimizin ara�t�r�l�p incelenmesi, gezegenlerin yap�s�
Dünya d��nda ya�am olas�l��n�n ara�t�r�lmas�
Galaksiler, y�ld�zlar, karadelikler ve di�er uzay yap�ta�lar�n�n incelenmesi

Uzay�n ara�t�r�lmas�nda daha onlarca neden say�labilir. Ayr�ca uzay ara�t�rmalar�; t�p, fizik, kimya, biyoloji, endüstri gibi di�er alanlara da çok önemli katk�lar yapmaktad�r.

UZAY ARA�TIRMALARI TAR�H�

�nsano�lunun uzay serüveni, Sovyetler Birli�i’nin, 4 Ekim 1957′de Dünya’n�n ilk yapay uydusu Sputnik-1′i uzaya göndermesiyle ba�lad�. Sputnik-1, Dünya’dan 224 km yukar�da baz� bilimsel deneyler yapmak için f�rlat�lm��t�.

Sputnik-1′in ard�ndan, uzaya ilk insanl� uçu�u yine Sovyetler gerçekle�tirdi. 1961 y�l�nda Yuri Gagarin, Vostok-1 adl� kapsül ile, Dünya’n�n etraf�n� 1 kez doland�. Sovyetler’in bu önemli ba�ar�lar� kar��s�nda ABD, o zamanlar daha yeni filizlenen uzay yar��nda öncülük �ans�n� yitirmi�ti. Ancak, 20 Haziran 1969′da Apollo-11 uçu�u ile ABD, Ay’a ilk kez insan indirmeyi ba�ararak tarihe geçecek ve uzay ara�t�rmalar� alan�nda önemli ad�mlar�n neredeyse tek oda�� haline gelecekti.

�nsano�lunun ya�ad�� Dünya’ya “tepeden” bakmaya ba�lad�� o tarihlerden bu yana, uzay ara�t�rmalar� ve uzaydan ara�t�rmalar çok h�zl� bir geli�im gösterdi; uzay teknolojilerinde ard� ard�na devrimler ya�and�. Bir zamanlar yaln�zca bilimsel merak�n bir ürünü gibi görünen bu çal��malar, bugün günlük ya�am�n vazgeçilmez ö�eleri haline geldi. Belki daha da önemlisi, felsefi görü�ümüzü kökünden etkiledi. Art�k evreni, her türlü etnik ve dinsel �ovenizmden uzak, bir “dünya vatanda��” duyarl�l��yla alg�lamaya ba�lad�k. Carl Sagan’�n deyi�iyle “Merkezi ve kurulu� amac� biz olmay�p, enginlikte ve sonsuzlukta kaybolmu� minnac�k; yüzlerce milyar galaksi ve milyarlarca trilyon y�ld�zla bezenmi� bir kozmik okyanusta dönüp dola�an bir Dünya” üzerinde ya�ad��m�z� farkettik. �nsano�lunun gözünü gökyüzüne çevirmesiyle ba�layan bu süreç, uzay�n kendisi gibi sonu olmayan bir serüvene benziyor. Uzay ara�t�rmalar�nda kullan�lan ve gün geçtikçe daha da güçlenen teknik donan�m ve artan bilgi birikimi de bu serüvende insano�lunun en büyük yard�mc�s�. Gelecek yüzy�l�n ara�t�rmac�lar� hiç ku�ku yok ki, uzay ara�t�rmalar� üzerine yo�unla�acaklar. Bu ara�t�rmalar�n temelini olu�turan, disiplinleraras� yatay çal��malar, projeler, çal��ma ve dü�ünce sistemleri de bu do�rultuda geli�ecek.

Bilimin tüm disiplinlerinin bir arada bulunmas�n� gerektiren uzay ara�t�rmalar� büyük organizasyonlarla yürütülüyor. Bunlar aras�nda en önemlisi hiç ku�kusuz Amerikan Ulusal Havac�l�k ve Uzay Dairesi-NASA. Önemli ad�mlara imza atmay� ve bunu iyi bir reklamla dünyaya duyurmay� hep ba�arm�� olan NASA, uzay serüvenlerinin “Ba� Oyuncu”su! Sovyetler ise, her ne kadar uzay çal��malar�n�n ba��n� çekmi� ve uzay yar��nda ad� ABD ile birlikte an�lm�� olsa da bugün bu alanda öncü rolü oynamaktan biraz uzak görünüyor.

Günümüzde uzay ara�t�rmalar� bu iki ülkeyle s�n�rl� de�il art�k. Japonya, Kanada gibi geli�mi� ülkelerin bireysel çal��malar�n�n yan� s�ra, ad�n� son y�llarda s�kça duymaya ba�lad��m�z bir ba�ka büyük organizasyon daha var: ESA. Uzay ara�t�rmalar�na oldukça iddial� ba�layan ve görece daha genç bir organizasyon olan ESA, çokuluslu yap�lanmas�yla da farkl� bir ekolü temsil ediyor.

K�sa ad� ESA (European Space Agency) olan Avrupa Uzay Ajans�, 14′ü k�ta Avrupa ülkesi (Almanya, Avusturya, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Hollanda, �ngiltere, �rlanda, �spanya, �sveç, �sviçre, �talya ve Norveç) biri de k�smi i�birli�i (Kanada) olmak üzere 15 ülkenin hükümetler düzeyinde üyesi oldu�u bir Avrupa kurulu�u. ESA, Avrupa’da bulunan iki eski Avrupa Uzay Organizasyonu, ESRO (European Space Research Organization) ile ELDO’nun (European Organization for the Development and Construction of Space Vehicle Launchers) birle�mesiyle 1975 y�l�nda kurulmu� bir organizasyon. Çekirde�ini olu�turan bu iki kurulu�un yükümlülüklerini ve haklar�n� elinde tutan ESA, temel olarak, uzay bilimleri (gezegenler, uzay bo�lu�u, Güne�, �s�, enerji, gökta�lar�, y�ld�z sistemleri, uzay fizi�i, astronomi vb.), yeryüzü gözlemleri (enerji, su, maden ve mineral kaynaklar�n�n ara�t�r�lmas�), telekomünikasyon (uydu haberle�mesi, GPS), uzay ta��y�c�lar� (uydu f�rlatma sistemleri, ara�t�rma uydular�), mikroçekim ve uluslararas� uzay istasyonu gibi alanlarda çal��malar�n� sürdürüyor.

Uzay bilimi tek bir disiplin de�il; Güne� ve gezegen ara�t�rmalar�ndan astrofizi�e dek uzanan geni� çapl� ve birbiriyle s�k� ili�ki içinde olmas� gereken disiplinleri kaps�yor. Uzay� ve evreni ara�t�r�rken yak�n çevremizi, gezegenleri ve her �eyden önemlisi Dünya’y� farkl� bir aç�dan inceliyor.

Astronot

Uzay ara�t�rmalar�, di�er deneysel bilimlerle kar��la�t�r�lmayacak büyük k�s�tlamalarla kar�� kar��yad�r. Gökta�lar�, Ay ve yak�n gezegenler d��ndaki hiçbir gökcismine ula��lamad�� için, ço�u kez yaln�zca gökcisimlerinden yay�lan yada yans�yan ��n�mlarla yetinmek gerekir. Yer’ in kendi ekseni ve güne� çevresinde dönen, yalpalayan ve nutasyon hareketi yapan bir gözlem yeri olmas� da ek güçlükler do�urur. Ancak, gözlem araçlar�n� atmosferin d��na ta��yarak ya da gözlem arac�n�n Yer’ in dönü�ünün etkisini dengeleyecek biçimde hareket etmesini sa�layarak, bu tür güçlükler bir ölçüde yenilebilmektedir. Gökcisimleri ile ilgili çal��malar ço�u zaman, ölçümleri de içeren gözlemlerden ve kuramsal ara�t�rmalardan olu�ur.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0)

G�ne� Sistemi (Konu Anlat�m�)

18/5/2009 � Kategori: �lk��retim 7.S�n�f

http://www.temha.net/cografya/diger/uzay/gunes_sistemi.jpg

GÜNE�
Dünyaya en yak�n y�ld�zd�r ve 8 ��k dakikas� (149.6 milyon km) uzakl�ktad�r. Bu ayn� zamanda güne�e bakt��m�zda onun 8 dakika önceki halini görüyoruz demektir.700.000 km yar�çap� ve 15 milyon K çekirdek s�cakl�� göz önüne al�nd��nda H-R diyagram�na göre G2 türünden cüce y�ld�zlar s�n�f�na girer. Güne� sisteminin Samanyolu’nda Oort Bulutu’ndan olu�tu�u san�lmaktad�r. ( C ile K dönü�ümü +/- 273 ile yap�l�r)

Güne� manyetik bir alana sahip olan, dönen ve çekirde�inde enerji üreten bir gökcismidir. Güne�, güne� sistemindeki maddenin % 99.85’ni içerir. Gezegenler % 0.135, uydular,asteroidler, kuyruklu y�ld�zlar, meteoritler ve gezegenler aras� ortam ise % 0.015’ni olu�turur. Güne�in enerjisi, 15 milyon K (Kelvin) s�cakl�ktaki ve yeryüzü atmosfer bas�nc�ndan milyarlarca kez fazla olan çekirde�indeki, hidrojenin helyuma dönü�mesinden kaynaklan�r. Çekirdek tepkimeleri sonucu serbest kalan enerji, yüzeye gelir ve buradan uzaya yay�l�r. Bu enerjinin sadece 2.2 milyarda biri yeryüzü taraf�ndan so�urulur ve ya�am için gerekli ko�ullar�n olu�mas�n� sa�lar. Güne�ten, X-��nlar�ndan radyo dalgalar�na kadar her dalga boyunda enerji yay�l�r. Güne�te ��n�m kuvveti ile çekim kuvveti denge halinde bulunur.

700.000 km çapa göre çekirdekte olu�an ��n h�z� da göz önüne al�nd��nda yüzeye yakla��k 2 sn de gelmesi gerekirken, a��r� hidrojen yo�unlu�una ba�l� olarak bu süre 10 milyon y�ld�r. Asl�nda biz 8 dakikadan da öte güne�in 10 milyon y�l önce olu�turdu�u �� görüyoruz.

Güne� ;

Yeryüzü çap�n�n yakla��k 110 kat�,
Yer yüzey alan�n�n 12.000 kat�,
Yer kütlesinin 333.000 kat�,
Yer hacminin ise 1.306.000 kat�d�r.

Güne� kendi ekseni etraf�nda diferansiyel dönme hareketi yapar yani kutuplar ve ekvator farkl� h�zlarda döner. Ekvatoral bölgenin dönme h�z� kutuplar�n dönme h�z�ndan fazlad�r. Yakla��k 400 km kal�nl��nda olan ve I��kküre (fotosfer) denilen güne�in gözle görülen parlak yüzeyi teleskopla incelendi�inde granüler (bulgurcuk) yap�ya sahip oldu�u görülür. Her biri s�cak bir gaz kütlesinin tepesi olan bu granüllerin say�s� yakla��k 4 milyon kadard�r ve tüm güne�in yüzeyini kapsar. Ortalama ömürleri 7-10 dk aras�nda olan bu granüllerin boyutu 300–1450 km aras�ndad�r ve bu gazlar saatte 0.5 km h�zla yükselirler, enerjilerini kaybedince so�uyarak yüzeye do�ru dü�erler ve granüller aras� karanl�k çizgileri olu�tururlar.

Güne�in kenar�, merkezinden daha karanl�k görünür. Bunun nedeni, güne�in merkezine bak�ld��nda ��kkürenin derin ve s�cak katmanlar�n�, kenar k�sm�na bak�ld��nda ise daha yüksek ve daha az s�cak katmanlar�n� görüyor olmam�zd�r. I��kkürenin üzerinde, yakla��k 5.000 km kal�nl��nda ve renkküre (kromosfer) ad�n� alan bir iç atmosfer vard�r. Yap�lan ara�t�rmalar renkkürenin kenarlardaki katmanlar�n�n bir çay�r yang�n� görünümünde oldu�unu, birbiri üzerine bini�en pek çok f��k�rt� bulundu�unu belirledi ve bunlara i�necik (spikül) ad� verildi. Bu i�necikler bulunduklar� yüzeyden 8.000 km kadar yüksekli�e ç�kabilmektedir.
Renkkürenin de üzerinde son derece yüksek s�cakl�kl� Güne� tac� (korona) bulunur. Güne� tac�, birkaç güne� yar�çap� uzakl�kta, yakla��k 2 milyon K’lik bir kinetik s�cakl��a sahiptir. Güne� tac�n�n bu kadar s�cak olu�u, ��kkürede ve renkkürede bulunan bulgurcuk (granül) ve i�neciklerdeki (spikül) kütle hareketleri oldu�u san�lmaktad�r. Güne� tac�n�n bu yüksek s�cakl�k nedeniyle, d��ar�ya do�ru yay�lan ve dünyan�n ötesine kadar uzanan elektrik yüklü bir tanecik ak�m� (nötrino) olu�turur. Bu ak�m, Güne� rüzgar� olarak adland�r�l�r.

Güne� lekeleri ��kküredeki önemli, de�i�ken, kal�c� olmayan, güne� yüzeyine oranla fazla yer kaplamayan ve çok �iddetli manyetik alana sahiptir olu�umlard�r. Bu alan 500 gauss’dan ba�lay�p 4.000 gauss’a kadar ç�kabilir, bir kar��la�t�rma yapmak gerekirse dünyan�n manyetik alan �iddeti 1 gauss’dan küçüktür ayr�ca güne�in manyetik alan �iddetinin de birkaç gauss oldu�u dü�ünülmektedir Güne�in merkezinde aç��a ç�kan enerji radyatif iken yüzeye do�ru gittikçe maddesel ta��nma (konveksiyon) meydana gelir. ��te bu maddesel ta��ma ile güne�in diferansiyel dönmesi etkile�ti�inde kara leke meydana gelmektedir. Ortaya ç�kan leke grubu h�zla büyüyerek birbirinden ayr�l�r ve güne�in dönme yönünde en öndeki leke genellikle en büyük lekedir ve ba� leke ad�n� al�r. Lekeler max. büyüklüklerine ula�t�ktan sonra genellikle birkaç hafta içinde kaybolurlar, yaln�z kalan ba� leke de giderek küçülerek o da birkaç hafta içinde kaybolur. Ortalama büyüklükteki bir lekenin gölge çap� 30.000 – 50.000 km aras�ndad�r, nadiren de 140.000 km’ ye kadar ç�kabilir. Güne� yüzeyinde gözlenen leke say�s� sürekli olarak de�i�ir. Leke etkinli�inin max oldu�u iki çevrim aras�ndaki süre 11 y�ld�r, buna ilaveten 80 y�ll�k bir çevrim daha oldu�u bilinir.

Genelde renkküre beneklerinde zaman zaman ortaya ç�kan ani parlamalar püskürme denir. Küçük püskürmeler birkaç dakika, büyükleri ise birkaç saat sürer. F��k�rmalar, görünü�ü çok güzel olan güne� olaylar�ndan biridir. Bunlar güne� yüzeyinde 200.000 km uzunlukta, 40.000 km yükseklikte ve 6.000 km kal�nl�kta olabilen �erit biçimli gaz ak�mlar�d�r.

15 milyon K iç s�cakl��a sahip olan güne�, yayd�� enerji (3.86 x 1033 erg/sn) göz önüne al�nd��nda saniyede 4.7 milyon ton kütle kaybetmektedir. Ba�ka bir deyi�le güne� y�lda kütlesinin 100 milyarda birini kaybetmektedir. Güne�in kütlesinde ve yayd�� enerjide sezilebilir bir de�i�me ancak 6 milyar y�lda ortaya ç�kabilir. Dünyan�n 4.5 milyar ya��nda oldu�u dü�ünülürse, bu da demektir ki güne�, yeryüzü var oldu�undan beri hiç de�i�memi�tir. %60’� hidrojenden olu�an güne�in bu kadar güçlü enerji aç��a ç�karmas� ancak çekirdek tepkimeleri sonucunda olu�abilir. Bu tepkimeler içerisinde en önemlisi proton-proton tepkimesi olarak adland�r�lan çekirdek kayna�mas� (füzyon) zinciridir. Aç��a ç�kan enerjinin küçük bir bölümü de tepkimelerde olu�an nötrinolar taraf�ndan ta��nmaktad�r.

Güne�in bundan sonraki evriminin öteki y�ld�zlar�n evrimine benzeyece�i söylenebilir. Bütün hidrojen tükendi�inde helyum ile daha a��r atomlar aras�nda olu�acak tepkimeler ba�layacak, böylece güne�, boyutlar� büyüyüp parlakl�� artarak, bir k�rm�z� dev y�ld�za dönü�ecektir. Sonunda bütün nükleer enerji kaynaklar� tükenince, d�� katmanlar�n� bo�lu�a f�rlatacak ve gezegenimsi bulutsu olu�turacakt�r. (Gezegenimsi bulutsular ise daha sonra yeni y�ld�zlar�n olu�mas� için ortam haz�rlayacaklard�r) Gezegenimsi bulutsu olu�turduktan sonra beyaz cüceye dönecek olan güne�, �u anki çap�n�n 1/100’üne kadar küçülecek. Güne�in toplam ömrünün 10 milyar y�l oldu�u tahmin edilmektedir.

MERKÜR
Güne� sisteminde, güne�e 58 milyon km mesafeyle en yak�n ve 4.878 km çap ile Plüton’dan sonraki en küçük gezegendir.
Güne� çevresindeki dolan�m�n� 48 km/sn h�zla 88 günde tamamlayarak en h�zl� dolanan gezegen konumundad�r. Kendi ekseni çevresindeki dönme h�z� son derece dü�üktür ve Merkür’ün 1 günü yakla��k 180 dünya gününe e�ittir.

Yüzey s�cakl�� -170 ile 400 oC aras�ndad�r. Merkür yüzeyine en fazla meteorit çarpan gezegendir, bu nedenle Merkür’ün yüzeyi büyük ölçüde Ay’�n yüzeyi gibi kraterlerle kapl�d�r. Yüzlerce km uzunlu�unda y�lankavi izler saptanm��t�r. Baz� bilim adamlar� Merkür’ün çekirde�inin önceden eriyik demirden olu�tu�unu, bu çekirde�in so�uyarak kat�la�mas�ndan sonra da yüzeyin kilometrelerce büzüldü�ünü, bunun sonucunda da kabuk katman�nda uzun k�vr�mlar�n ortaya ç�kt��n� ileri sürerler. Merkür’ün yak�nlar�nda manyetik bir alan�n varl�� bu gezegeninde t�pk� dünya gibi büyük bir demir çekirde�e sahip oldu�unu dü�ündürmü�tür. Merkür’ün atmosferi oldukça önemsizdir ve yerçekimi o kadar zay�ft�r ki, atmosferinde önemli miktarda gaz tutunamaz.

VENÜS
Venüs kütlesi ve boyutlar� bak�m�ndan neredeyse dünyan�n ikizidir. Venüs’e dünyan�n k�z karde�i de denir. Ünlü �ngiliz fizikçi Maxell’in ad�n�n verildi�i 11.000 m yükseklikteki da� hariç olmak üzere Venüs’ün tüm yüzey �ekillerine bayan ismi verilmi�tir.
Güne�e 108 milyon km mesafeyle ikinci s�rada yer al�r ve güne� etraf�ndaki dolan�m�n� 224 günde tamamlar. Çap� yakla��k 12.103 km (dünyan�n 12.756 km) ve kütlesi de dünyan�n 0.81 kat�d�r.

Gezegen; yüzeyinden 50 km yükseklikte, sülfirik asit damlac�klar�ndan olu�mu� 15 km kal�nl��nda bir bulut ile kapl�d�r. Bu bulut tabakas�n�n alt�nda da kükürt dioksit ve kükürt bulutlar� yer al�r. Gezegende meydana gelen �im�ek çakmalar�n�n ve hava tedirginliklerinin bu kimyasal yap�dan kaynakland�� san�lmaktad�r. Atmosferin % 96 kadarl�k bölümü CO2 ‘den olu�maktad�r. Yo�un atmosfer ve gezegeni çevreleyen kal�n bulut örtüsü güne� enerjisini öyle bir tutar ki Venüs’ün yüzey s�cakl�� 465 oC’ye ula��r. Bu güne� sistemindeki gezegenler aras�nda en yüksek yüzey s�cakl��d�r. Yüzey bas�nc� da yakla��k 94 atmosfer bas�nc� gibi yüksek bir düzeydedir. Öteki gezegenlerin ço�unun tersine Venüs, ekseni çevresinde ters yönde (do�udan bat�ya do�ru) döner ve bir tam dönü�ünü 243 günde tamamlar.

DÜNYA (Yer)
Güne� sisteminde, �u ana kadar edinilen bilgiler ��nda canl�lar�n ya�amas�na elveri�li tek gezegendir. Güne�ten yakla��k 150 milyon km uzakl�kta bulunan yerin, güne� etraf�nda dolanma h�z� 30 km/sn’dir. Kendi ekseni etraf�ndaki dönü�ünü yakla��k 24 saatte, güne� etraf�ndaki dolan�m�n� ise 365 gün 6 saatte tamamlar. Güne� sisteminin 5. büyük gezegeni olan dünyan�n, ekvator uzunlu�u 40.000 km, çap� ise 12.750 km’dir. Kütlesi yakla��k olarak 6.1021 ton’ dur. Toplam yüzey alan� yakla��k 510 milyon km2 dir. Kara parçalar� yüzey alan�n�n %29’unu kaplar. Kuzey Amerika, Güney Amerika, Avrupa, Asya, Afrika, Avustralya ve Antarktika yeryüzündeki kara parçalar�n� olu�turan 7 k�tad�r.

Dünyan�n tek do�al uydusu olan ay, yakla��k 385.000 km uzakl�ktad�r. Kilitli dönme sistemiyle Ay, dünyaya sürekli olarak ayn� yüzünü gösterir. Ay’da atmosfer olmad��nda gökyüzü sürekli olarak karanl�k görülür ve yüzeyi gökta�� çarpmas�na ba�l� olarak çok say�da kraterlerle kapl�d�r. Eliptik bir yörüngeye sahip olan Ay, 40.000 km.lik bir band içerisinde Dünya’ya yak�nla��p, uzakla�maktad�r.

Yerin biçimi elipsoittir, yani kutuplar ekvatora göre bas�kt�r. Bunun da nedeni, yerin kendi ekseni etraf�nda dönü�ü nedeniyle olu�an merkezkaç kuvvetidir. Mevsimlerin olu�mas� dünyan�n dönme ekseninin e�imiyle ilgilidir. S�cakl�k, yeryüzüne güne� ��nlar�n�n dik gelmesine göre de�i�ir. Yaz aylar�nda kuzey yar�küreye dik gelen güne� ��nlar�, k�� aylar�nda ise güney yar�küreye dik olarak gelir. Yerin çevresinde magnetosfer denilen güçlü bir manyetik alan vard�r. Magnetosfer, yerden 140 km yükseklikten ba�layarak d��a do�ru yay�l�r ve yer yar�çap�n�n yakla��k 10 kat� kadar (64.000 km) bir uzakl��a ula��r. Bu sayede güne�ten sal�nan elektronlar ve yüksek enerjili protonlar� yakalayarak yeryüzünde ya�am�n devam etmesine katk�da bulunur. Yakalanan bu parçac�klar Van Allen ad� verilen ��n�m ku�aklar�n� olu�tururlar. Bunlar yeri çevreleyen, e�merkezli, s�n�rlar� kesin olarak ayr�lamayan, iki kal�n halka biçimindeki yüklü parçac�klar ku�a��d�r. Ku�aklara biçimini veren etki yerin manyetik alan�d�r. Yerin manyetik alan� simetrik olmad��ndan bu ku�aklarda simetrik de�ildir ve yerden 64.000 km yükseklikte ��n�m ku�a�� birdenbire son bulur. Bu yükseklik yerin manyetik alan�n düzenli etkisinin, güne� rüzgar� nedeniyle ortadan kalkt�� geçi� noktas�d�r.
Magnetosferin d�� s�n�r�nda, yerin çekim alan�ndan kurtulan parçac�klar�n uygulad�� bas�nç ile güne�in kütleçekimi alan�ndan kurtulan proton ve elektronlardan olu�an parçac�k ak��n�n (güne� rüzgar�) uygulad�� bas�nç birbirini dengeler. Yakla��k 100 km kal�nl��ndaki bu dengelenmi� ku�a�a magnetopoz denir ve buras� magnetosferin d�� s�n�r�n� olu�turur.
Güne� rüzgar�n�n bu bas�nc�, magnetosfer üzerinde bir miktar daralmaya yol açar ve magnetosfer kabaca bir kuyruklu y�ld�z biçimini al�r. Yer bu kuyruklu y�ld�z�n çekirdek bölümünde bulunur, magnetosferin kuyru�u ise yerden güne�ten öte tarafa do�ru uzar.

S�v� halde su içerdi�i bilinen tek gezegen, dünyad�r. Hidrosferin toplam kütlesinin %98’den fazlas�n� deniz suyu, geri kalan�n� ise göller ve akarsular olu�turur. Yerin kütlesi üç ayr� bölümden olu�ur.

Kabuk (Litosfer) ; kal�nl�� yakla��k 35 km’ dir.
Manto ; 35 – 2.900 km aras�ndaki bölümdür
Çekirdek ;2.900 – 6.400 km aras�ndaki bölümdür.

D�� çekirdek erimi� haldeki demir metallerinden, iç çekirde�in ise yüksek bas�nç alt�nda olmas� nedeniyle ( yakla��k 3.2 milyon atmosfer bas�nc�) donmu� demir metallerinden olu�tu�u san�lmaktad�r. Kutup bölgelerinde atmosfer d��ndan gelen elektron ve proton gibi h�zl� parçac�klar ile üst atmosferdeki atomlar aras�ndaki etkile�imler sonucunda çap� 2.000 km’ ye kadar uzanan ��k olaylar� görülür. Bu kutup ��klar� perde, yay, ��n, �erit, yelpaze �eklinde olabilece�i gibi kutup �� f�rt�nas� da denilen de�i�ebilen ��k gösterileri biçiminde de olabilir. Bu ��k olaylar�n�n kutuplarda olmas�n�n nedeni de, güne� rüzgarlar�nca ta��nan yüklü parçac�klar�n, yerin manyetik alan� taraf�ndan kutuplara do�ru iletilmesidir.

Dünyan�n güne�in çevresindeki, güne�in de Samanyolu galaksisi çevresindeki dolan�mlar� ve bütün evrenin geometrik yap�s� da kütleçekimi (yerçekimi) kuvvetinin sonucudur. Einstein’in geli�tirdi�i genel görelilik kuram�, 200 y�ldan fazla geçerlili�ini koruyan Newton’un kütleçekimi kavram�na kar�� tamamen yeni bir anlay�� ortaya koymu�tur. Buna göre Eukleides geometrisine de�il Riemann geometrisine uyan bir evren ortaya ç�kar ve böyle bir evrende cisimler e�risel jeodezik (en k�sa yol) üzerinde yol al�rlar. Böylece Newton’un kuram�na ayk�r� dü�en;

*I��k ��nlar�n�n, güne� gibi kütlesi çok büyük bir cismin yan�ndan geçerken do�rultu de�i�tirmesi,
*Kütlesi çok büyük bir cisimden sal�nan ��n renginin k�rm�z�ya kaymas�,
*Yerden yüksekte tutulan bir saatin yeryüzündeki saate göre geri kalmas�,
*Merkür’ün yörüngesinin güne� çevresinde yalpalamas�

gibi olaylar�n da aç�klanmas�, Einstein’in geli�tirdi�i genel görelilik kuram� sayesinde mümkün olmu�tur.

Havayuvar� da olarak bilinen atmosfer, %78 N ve %21 O2’den olu�ur. Geri kalan %1’ de ise daha çok argon olmak üzere su buhar�, CO2 ve di�er gazlar vard�r. Deniz yüzeyinde cm2’ye 1.033 kg’l�k bas�nç uygular ki bu da 760 mm yüksekli�indeki civa sütununun uygulad�� bas�nca e�ittir. Kabaca 1.000 km olan bu hava örtüsünün derinli�i, yükseklik artt�kça giderek inceldi�inden tam olarak bilinememektedir. Atmosfer a��rl��n�n %50’si yerden 5.5 km yükseklikte, %99’dan fazlas� yerden 40 km’lik yükseklikte bulunur. Yerden 100 km yükseklikte atmosfer, hava bo�lu�u olarak nitelendirilebilecek kadar seyrelir. Burada bas�nç, deniz yüzeyindeki atmosfer bas�nc�n�n milyonda biridir. Su buhar� ilk 10-15 km’lik bölümde yo�unla�m��t�r. Büyük bölümü 30-80 km aras�nda yo�unla�m�� olan ozon tabakas� ise güne�ten gelen zararl� morötesi ��nlar� so�urdu�undan yeryüzündeki ya�am aç�s�ndan büyük önem ta��r.

Atmosfer s�cakl�k de�i�ikliklerine göre katmanlara ayr�l�r ;

Troposfer; s�cakl��n giderek azald�� yerden 11 km’lik yüksekli�e ula�an bölgedir. Bu yükseklik kutuplarda 8 km, ekvatorda ise 17 km’dir. Yeri etkileyen hava süreçlerinin ço�u burada gerçekle�ir.

Stratosfer ; troposferden sonraki 50 km’lik bölgedir ki burada s�cakl�k yeniden artmaya ba�lar. Ozon tabakas�n�n bulundu�u stratosferin üst bölümünde s�cakl�k kabaca yeryüzeyi ile ayn�d�r.

Mezosfer ; stratosferin üzerinde yer alan bu ku�akta ise hava s�cakl�� yakla��k 85 km yükseklikte en dü�ük de�eri olan -100 oC’ye dü�er.

Termosfer ; mezosferin üzerinde yer alan bu ku�akta ise s�cakl�k yeniden yükselerek 1.750 oC’ye kadar ç�kar.
Atmosferin di�er bölgelerinin belirlenebilmesi amac�yla s�cakl�ktan ba�ka parametrelere de ihtiyaç vard�r.

Yerden 55 km yükseklikten ba�lay�p yer çap�n�n birkaç kat�na kadar ç�kan bölgede çok miktarda iyon oldu�undan buraya �yonosfer bölgesi denir.
Gazlar�n dengeli da��l�m� ve bölgenin her yerinde ayn� oranda olmas� nedeniyle yerden mezosferin ortalar�na kadar olan bölgeye homosfer, daha yükseklerde ise yo�unlu�un azalmas� nedeniyle gazlar�n oranlar�nda de�i�meler görüldü�ünden bu bölgeye de heterosfer denir.

Egzosferde atmosferin yo�unlu�u o kadar azal�r ki, molekül çarp��malar� giderek yok olur ve buna ba�l� olarak da s�cakl�k kavram� bilinen anlam�n� yitirir. Bu bölgede hidrojen ve helyum gibi hafif atomlar yerin kütleçekiminden tümüyle kurtulmalar�na yetecek h�za ula�abilirler.

MARS (Merih)
Demir oksit nedeniyle k�rm�z� gezegen olarak adland�r�lan Mars’a ayn� zamanda dünyan�n erkek karde�i de denilmektedir. 228 milyon km mesafesi ile güne�e olan uzakl�� bak�m�ndan 4. S�rada yer alan Mars k�rm�z�ms� görünümdedir. Güne�in etraf�nda eliptik bir eksende dolanan Mars, bir turunu 657 günde tamamlarken, kendi çevresini 24.5 saatte döner. 6.787 km çap ile dünyan�n yar�s� kadar bir büyüklü�e sahip olan Mars’�n ortalama yüzey s�cakl�� (- 40 oC) dir.

Mars’�n çevresinde manyetik alan saptanamamas� ve yo�unlu�unun dü�ük olmas� dikkate al�nd��nda , gezegenin çekirdek bölümünün metalsi yap�da olmad��na i�aret eder. Mars’�n ince atmosferi temel olarak CO2’den olu�ur. Bir miktar da azot ve argon içerir, ayr�ca eser miktarda da su buhar�na rastlanm��t�r. Mars’�n kuzey ve güney yar�kürelerinin son derece farkl� yüzey yap�lar�ndan olu�tu�u anla��lm��t�r. Güney yar�küre daha eski ve kraterli, kuzey yar�küre ise daha genç ve volkanik kökenlidir. Mars’�n yüzeyinde çe�itli yanarda�lar�n, geni� lav düzlüklerinin, çe�itli türden kanallar�n ve kanyonlar�n ve heyelan kal�nt�lar�n�n oldu�u saptanm��t�r. Bu yüzey �ekillerinin boyutlar�, dünya yüzeyindekilerinin boyutlar�na oranla oldukça büyüktür.

Mars, güne� sistemindeki bilinen en büyük yanarda� olan Olympus Mons’u bünyesinde bulundurur. Bu da��n taban çap� 600 km yüksekli�i ise 20 km civar�ndad�r. Olympus Mons’un da içinde bulundu�u Tharsis yaylas�nda bir çok yüksek yanarda� da vard�r. Buna kar��l�k ekvatoral bölgede ise 2.000 km geni�li�inde büyük bir çöküntü alan� vard�r. Rüzgar, Mars’�n yüzey �ekillerinin olu�mas�nda önemli bir etkendir. Gezegenin yüzeyinde rüzgarlarca biriktirilmi� kumullara ve krater izlerine rastlan�r.

Mars’�n Phobos ve Deimos isimli iki uydusu vard�r. Yüzeylerinin düzensiz, kraterli kaya bloklar�ndan olu�tu�u anla��lm��t�r. Bunlar�n Mars’�n olu�umu evresinde kütle çekimine yakalanarak yörüngesine giren küçük gezegenler (asteroid) oldu�u san�lmaktad�r.

JÜP�TER (Mü�teri)
Güne� sistemindeki en büyük gezegendir. Yakla��k 143.000 km çapa sahip olan Jüpiter’in kütlesi Yer’inkinin 318 kat�, hacmi ise 1.300 kat�d�r. Jüpiter’in bu devasa kütlesinin olu�turdu�u kütle çekimi etkisi, güne� sistemindeki di�er gezegenler üzerinde önemli tedirginliklere yol açar. 4 tanesi 1610’da Galileo taraf�ndan bulunmu� en az 16 uyduya sahip olan Jüpiter, güne� sisteminin küçük bir modeli gibidir.

Hidrojen ve helyum elementlerinden olu�tu�u ve güne�ten ald�� k�z�lötesi ��nlar�n %70’ni geri sald�� anla��lan Jüpiter’in çekirde�inin, yer büyüklü�ünde, kayaç yap�l� ve iletkenli�i çok yüksek s�v� metallerle kapl� oldu�u san�lmaktad�r.
Jüpiter ile uydular�ndan biri olan �o aras�nda bir ak�m hatt� vard�r ve bu hattan akan yüklü parçac�klar ile gezegenin d�� atmosferindeki yüklü parçac�klar�n etkile�imi sonucunda yayg�n bir kutup �� mas� ortaya ç�kmaktad�r.
Yakla��k 10 saatte kendi ekseni etraf�nda dolanan Jüpiter, bilinen gezegenler içerisinde en büyük manyetik alana sahip oland�r ve yar�çap�n�n 100 kat�na kadar ula�arak Satürn’ün yörüngesini içine al�r. Yüzeyinde oldukça büyük bir alan� kaplayan k�rm�z� lekesi vard�r.

Ganymedes (Ganimed ya da Jüpiter III) ; Gezegenden 1.070.000 km uzakta bir yörüngede dolanan Ganymedes, Jüpiter’in en büyük uydusudur. Yo�unlu�unun çok dü�ük olmas� kütlesinin yakla��k yar� yar�ya kaya ve buzdan olu�tu�unu gösterir.
Europa (Jüpiter II) ; Jüpiter’in dördüncü büyük uydusu olan Europa’n�n yüzeyinin büyük bölümü düzgün ve çok parlak buzla kapl�d�r. Europa’n�n en çarp�c� özeli�i, yüzeyinde çapraz, koyu renkli, karma��k çizgilerin bulunmas�d�r. Bunlar onlarca km geni�li�inde ve bazen binlerce km uzunlu�undad�r. Bunlar�n Europa’n�n kabu�undaki gerilmelerin yaratt�� çatlaklar oldu�u dü�ünülmektedir.

�o ; 4 büyük Galileo uydusundan en içte yer alan�d�r ve Yer d��nda etkin yanarda�lara sahip oldu�u bilinen tek gökcismidir. Kendi ekseni etraf�ndaki dönme h�z� ile yörüngede dönme h�z� ayn� olan (1.77 Yer günü) �o, Jüpiter’e her zaman ayn� yüzünü gösterir. �o’nun ola�anüstü çok renkli görünümü, çok say�daki lav ak�nt�s�ndan kaynaklanmaktad�r ve bu ak�nt�lar o kadar çoktur ki, uydunun yüzeyi her y�l 1 cm kal�nl��nda yeni bir örtüyle kaplanmaktad�r.

SATÜRN (Zühal)
Satürn güne� sisteminde Jüpiter’den sonra en büyük gezegendir. Kütlesi Yer’inkinin 95 kat�, hacmi ise yakla��k 750 kat�d�r. En büyü�ü Titan olmak üzere tümü buz yap�l� 22 uydusu vard�r ve Güne� sisteminde en fazla uyduya sahip olan gezegendir. Güne� sisteminde yo�unlu�u sudan az olan tek gezegendir. E�er Satürn’ü okyanus üzerine b�rakabilseydik suya batmaz, yüzerdi.
Gezegenin ekvator düzlemi, yörünge düzlemine göre 27o yat�kt�r. Bu nedenle gezegenin üzerinde mevsimsel de�i�iklikler oldu�u dü�ünülmektedir. Gezegenin çevresinde ince, yass� ve birbirinden ayr� 7 halkadan olu�an bir d�� halka sistemi vard�r. Halkalar ancak birkaç yüz metre kal�nl��ndad�r ve ekvator düzleminde sabit bir konumdad�r. Halkalar de�i�ik boyutlarda, birbirinden ayr� say�s�z cisimden olu�ur. Bu cisimlerin büyüklü�ü ince toz zerresinden onlarca km çap�ndaki kütlelere kadar de�i�ir.

Halkalar� olu�turan cisimler ayr� ayr� gözlemlenememi�tir, bunlar�n varl�� güne� ��n� ve radar dalgalar�n� yans�tma tarzlar�na ba�l� olarak belirlenmi�tir. Bunlar�n yüzeyinde su buzuna rastlan�lm��t�r, asl�nda halka malzemesinin as�l hacmini su buzu olu�turur.
Satürn’ün uydusu Titan, �u anda dünyan�n ilk olu�um evrelerine çok benzemektedir. Bu nedenle Titan’�n gelecekte insano�lunun yeni adresi olabilece�i dü�ünülüyor.

URANÜS
Uranüs’ün kütlesi Yer’inkinin 15 kat�, hacmi ise 67 kat�d�r. Uranüs’ün çevresinde ince, keskin hatl� ve koyu renkli 10 halkan�n oldu�u tespit edilmi�tir. Halkalar�n tümü, yakla��k 1 m çap�nda koyu renkli kaya benzeri parçalardan olu�maktad�r. Bunlar�n yap�s� henüz belirlenememi�tir. Uranüs, kutbu güne�e bakacak �ekilde tekerlek gibi döner. Böylece etraf�ndaki halkalarda dik olarak onunla birlikte döner.

Uranüs’ün 21 uydusu bulunmaktad�r. Satürn’den sonra en fazla uyduya sahip olan gezegendir. Be� büyük uydusunun (Miranda, Umbriel, Ariel, Oberon ve Titania) çap� 310 – 1600 km aras�nda de�i�ir.

Uranüs’de, Yer’in ve Satürn’ün çevresindekilerle kar��la�t�r�labilecek ölçüde manyetik alan vard�r. Manyetik alan�n ekseni, gezegenin dönme eksenine göre 55o e�iktir ve bu di�er gezegenlere oranla oldukça yüksek bir de�erdir. Bu e�iklik manyetik alan�n, güne� rüzgar� kar��nda tirbu�an benzeri uzun bir kuyruk yapmas�na neden olur. Gezegenin dönme periyodu yakla��k olarak 17.5 saattir ve dönme ekseni ola�and��d�r. Uranüs’ün eriyik halde bulunan a��r bir çekirde�i vard�r. Çekirde�in çevresinde ise su, metan ve amonyaktan olu�an birkaç bin oC s�cakl��nda ve binlerce km kal�nl��nda bir manto yer al�r. Bu a��r� s�cak mantonun, üzerindeki atmosferin a��rl��ndan kaynaklanan devasa bas�nc�n etkisiyle kaynayamad�� ve buran�n elektriksel olarak iletken oldu�u, gezegenin manyetik alan�n� üretti�i san�lmaktad�r.

NEPTÜN
Neptün, varl�� ke�fedilmeden önce matematiksel yöntemlerle orada olmas� gerekti�i hesaplanan bir gezegendir. Neptün’ün kütlesi Yer’inkinin 17 kat�, hacmi ise 57 kat�d�r. Yüzeyinde büyük bir kara leke vard�r.

8 uyduya sahip olan Neptün, kendi ekseni etraf�ndaki bir dönü�ünü 16 saate yapmaktad�r. Yap�lan çal��malar çevresinde 5 halkan�n bulundu�unu ve gezegenin manyetik alana sahip oldu�unu göstermi�tir. Jupiter ve Satürn gibi önemli bir iç �s�ya sahip oldu�u dü�ünülmektedir.

Yer atmosferinin stratosfer katman�nda oldu�u gibi s�cakl�k terslenmesi (yüksekli�e ba�l� olarak s�cakl�k artmas�) vard�r. Bunu aç�klayabilecek düzeyde ozon ya da metan bulunmad��ndan, bu s�cakl�k terslenmesi aç�klanamam��t�r.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0)

G�NE� ENERJ�S�(Konu Anlat�m�)

18/5/2009 � Kategori: �lk��retim 7.S�n�f

Güne� dünyan�n yörünge eksenine 1,366 watt/metre² enerji iletir, fakat yer yüzüne ula�an enerji miktar� biraz daha azd�r. Güne� enerjisi veya Güne� erkesi, Güne� ��ndan enerji elde edilmesine dayal� teknolojidir. Güne�in yayd�� ve dünyam�za da ula�an enerji, güne�in çekirde�inde yer alan füzyon süreci ile aç��a ç�kan ��ma enerjisidir, güne�teki hidrojen gaz�n�n helyuma dönü�mesi �eklindeki füzyon sürecinden kaynaklan�r. Dünya atmosferinin d��nda güne� ��n�m�n�n �iddeti, a�a�� yukar� sabit ve 1370 W/m2 de�erindedir, ancak yeryüzünde 0-1100 W/m2 de�erleri aras�nda de�i�im gösterir. Bu enerjinin dünyaya gelen küçük bir bölümü dahi, insanl��n mevcut enerji tüketiminden kat kat fazlad�r. Güne� enerjisinden yararlanma konusundaki çal��malar özellikle 1970'lerden sonra h�z kazanm��, güne� enerjisi sistemleri teknolojik olarak ilerleme ve maliyet bak�m�ndan dü�me göstermi�, güne� enerjisi çevresel olarak temiz bir enerji kayna�� olarak kendini kabul ettirmi�tir.

  Güne�’ten Elde Edilebilecek Enerji
  Dünyan�n yörüngesi üzerinde, uzayda, birim alana ula�an güne� ��nlar�, güne�e dik bir yüzey üzerinde ölçüldükleri zaman 1,366 W/m2’dir. Bu de�er güne� enerjisi sabiti olarak da an�l�r.Atmosfer bu enerjinin %6’s�n� yans�t�r, %16’s�n� da sönümler ve böylece deniz seviyesinde ula��labilen en yüksek güne� enerjisi 1,020 W/m2’dir. Bulutlar gelen ��may�, yans�tma suretiyle yakla��k %20, sönümleme suretiyle de yakla��k %16 azalt�rlar. Sa�daki resim 1991 ve 1993 y�llar� aras�nda uydu verilerine dayanarak, elde edilebilen ortalama güne� enerjisinin W/m2 cinsinden gösterimidir. Örne�in Kuzey Amerika’ya ula�an güne� enerjisi 125 ile 375 W/m2 aras�nda de�i�irken, günlük elde edilebilen enerji miktar�, 3 ila 9 kWh/m2 aras�nda de�i�mektedir. Bu de�er, elde edilebilecek mümkün en yüksek de�er olup, güne� enerjisi teknolojisinin sa�layaca�� en yüksek de�er anlam�na gelmez. Örne�in, fotovoltaik (güne� pili) panelleri, bugün için yakla��k %15’lik bir verime sahiptirler. Bu nedenle, ayn� bölgede bir güne� paneli, 19 ile 56 W/m2 ya da günlük 0.45-1.35 kWh/m2 enerji sa�layacakt�r.Yandaki resimdeki koyu renkli alanlar, güne� paneli kaplanmas� durumunda ayn� bölgede 2003 y�l�nda üretilen toplam enerjiden biraz daha fazla enerji üretebilecek örnek alanlar� göstermektedir.Bugünkü %8 verime dayal� teknoloji ile dahi, i�aretli bölgelere yerle�tirilecek güne� panelleri, bugün fosil yak�tlar, hidroelektrik, nükleer vb kaynaklara dayal� tüm santrallerin üretti�i elektrik enerjisinden biraz daha fazlas�n� üretebilecektir. Hava kirlili�inin neden oldu�u Küresel lo�luk ise daha az miktarda güne� ��n�n yeryüzüne ula�mas�na neden oldu�u için, güne� enerjisinin gelece�i ile ilgili az da olsa endi�e yaratmaktad�r. 1961-90 y�llar� aras�n� kapsayan bir ara�t�rmada, ayn� dönem içerisinde deniz seviyesine ula�an ortalama güne� ��n� miktar�nda %4 azalma oldu�u gözlenmi�tir.
  Güne� enerjisi teknolojileri: Güne� ��nlar�ndan yararlanmak için pek çok teknoloji geli�tirilmi�tir. Bu teknolojilerin bir k�sm� güne� enerjisini ��k ya da �s� enerjisi �eklinde direk olarak kullan�rken, di�er teknolojiler güne� enerjisinden elektrik elde etmek �eklinde kullan�lmaktad�r.

  Güne� Enerjili Is�tma Sistemleri
  Düzlemsel Güne� kollektörleri: Ülkemizde de çok yayg�n olarak kullan�lan, evlerde s�cak su elde etmede kullan�lan sistemlerdir.
  Yo�unla�t�r�c�l� Güne� Enerjisi Santrallari: Bunlarda, do�rusal, çanak �eklinde ya da merkezi bir oda�a yönlendirilmi� dev aynalar kullan�larak, odak noktas�nda çok yüksek s�cakl�kta �s� elde edilir. Genellikle elektrik üretiminde kullan�l�r. Ancak henüz bir yayg�nl�k kazanamam��lard�r.
  Vakum Tüplü Güne� Enerjisi Sistemleri: Vakum tüplü güne� enerjisi kolektörleri: iç içe geçmi� 2 adet silindirik cam tüpün �s� yolu ile birbirine ba�lanmas� ve bu i�lem s�ras�nda aras�ndaki havan�n al�nmas� ile üretilir. D�� silindirik tüpün yüzeyine dü�en Güne� ��nlar� aradaki havas�z ortamdan geçerek iç k�s�mdaki silindirik tüpün yüzeyinde absorbe edilmesi ile çal��r. Arada madde olmad��ndan dolay� sadece ��ma ile �s�nan sistem suyu d�� hava s�cakl��ndan ba��ms�zd�r.
  Güne� Ocaklar�:Çanak �eklinde ya da kutu �eklinde güne� �s�s�n� toplayan yap�lard�r. Geli�mekte olan ülkelerde daha yayg�n kullan�l�r.
  Trombe Duvar�: Sandviç �eklinde cam ve hava kanallar� ile paketlenmi� bir pasif güne� enerjisi sitemidir. Güne� ��nlar� gün boyunca, duvar�n alt�nda ve üstünde yer alan hava geçi� bo�luklar�n� tahrik ederek, do�al çevirim ile termal kütleyi �s�t�rlar. Gece ise trombe duvar� biriktirdi�i enerjiyi ��ma yolu ile yayar.
  Geçi�li Hava Paneli: Aktif güne� enerjili �s�tma ve havaland�rma sistemidir. Termal güne� paneli gibi davranan, güne�e bakan delikli (perfore) bir duvardan olu�ur. Panel, binan�n havaland�rma sistemine ön �s�tma uygular. Ucuz bir yöntemdir. %70’e kadar verime ula��labilir.Ara�t�rmaya konu olmu�, ancak yayg�nla�amam�� baz� �s�l güne� enerjisi teknolojieri:
  Güne� Havuzlar�: Havuza at�lan tuzlar�n yard�m� ile dip tarafta s�cakl�k elde edilir. Bunlar daha çok deneysel sistemler olarak kalm��lar, bir yayg�nl�k gösterememi�lerdir.
  Güne� Bacalar�: Bir binan�n zemininde toplanan �s�, yüksek ve dar bir bacaya yönlendi�inde, bacada kurulu türbini çal��t�r�r. Bu da, deneysel a�amada kalm�� güne� enerjisi türlerinden biridir.
  Su Ar�tma Sistemleri: Bunlar da bir çe�it havuz sistemidir. Havuzun üstüne e�imli cam kapak yerle�tirilir, buharla�an su tuzdan ar�narak bu kapakta yo�unla��r.
  Ürün kurutma sistemleri

  Güne� Pilleri
  Güne� pilleri ya da fotovoltaik piller diye an�lan cihazlar, yar�iletkenlerin fotovoltaik etki özelli�ini kullanarak, güne� ��ndan elektrik enerjisi üretirler. Güne� pilleri, kurulan sisteme ba�l� olarak birkaç mW'dan birkaç MW'a kadar elektrik üretebilir. Yüksek üretim maliyetleri nedeniyle, yak�n zamana kadar oldukça az kullan�lm��t�r. 1950'lerden bu yana uzayda uydularda, 1970'li y�llarda, elektrik hatt�ndan uzak yerlerde, yol kenarlar�ndaki acil telefon cihazlar� ya da uzaktan alg�lama gibi uygulamalar�n enerji gereksiniminin kar��lanmas�nda kullan�lm��t�r. Son y�llarda, evlerde elektrik �ebekesi ile birlikte çal��an sistemler de yayg�nla�m��t�r. 2005 sonu itibar� ile toplam 5,300 MW oldu�u zannedilen kurulu güne� pili kapasitesinin, geli�mi� ülkelerin, güne� pillerinin evsel amaçl� kullan�m�na verdi�i te�vikler nedeniyle, 2006 y�l�nda da ciddi art�� göstermesi beklenmektedir. Gerek kullan�mdaki art��, gerekse teknolojik geli�meler nedeniyle güne� pillerinin üretim maliyetinde her y�l azal�� görülmektedir. Bir güne� pili panelinin watt ba��na maliyeti 1990 y�l�nda yakla��k 7,5 USD iken, 2005 y�ll�nda bu rakam yakla��k 4 USD seviyesine inmi�tir. Geli�mi� ülkelerin sunmu� oldu�u te�vikler, güne� pillerinin yat�r�m maliyetinin 5 ile 10 y�l aras�nda geri dönebilmesini sa�lamaktad�r. Evsel amaçl� kullan�lan güne� pilleri bir inverter arac�l�� ile elektrik �ebekesine ba�lanmakta, böylece üretilen elektri�in akülerde depolanmas�ndan tasarruf edilmektedir. 2003 y�l� içerisinde tüm dünyada gerçekle�en güne� pili üretiminde %32'lik bir art�� gözlenmi�tir. Güne� pili kullan�m�ndaki art�� o kadar büyüktür ki, yar�iletken üretiminin talebi kar��layamamas�, güne� pili üretiminin art��nda bir k�s�t olmu�tur. Bu sorunun 2006 ve 2007'de de devam edebilece�i san�lmaktad�r.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0)

G�k Cisimlerini Tan�yal�m (Konu Anlat�m�)

18/5/2009 � Kategori: �lk��retim 7.S�n�f

GÖK C�S�MLER�N� TANIYALIM :

1- Uzay :
�çinde galaksilerin, y�ld�zlar�n, gezegenlerin, meteorlar�n, asteroitlerin bulundu�u sonsuz bo�lu�a (hacimli ve kütleli gök cisimlerinin tamam�na) uzay veya evren denir. Uzayda bas�nç ve hava yoktur (kozmik ��nlar, röntgen ��nlar�, mor ötesi ��nlar ve magnetik alan vard�r).

2- Gök Cismi :
Uzayda bulunan cisimlerin her birine gök cismi denir. Uzayda y�ld�z, gezegen, meteor, kuyruklu y�ld�z, asteroit gibi çok say�da gök cismi bulunur. Gök cisimlerinin milyarlarcas� toplan�p bir araya gelerek dev y�ld�z kümelerini olu�turur. Y�ld�z kümelerinden baz�lar� ç�plak gözle, baz�lar� da teleskoplarla gözlemlenebilir (incelenebilir).

NOT : 1- �nsanlar yüzy�llar boyunca gökyüzünü izlediler, yapt�klar� çal��malarla Ay, Güne�, di�er y�ld�zlar ve gezegenler aras�ndaki ili�kileri ortaya ç�kard�lar. Yüzy�llar boyunca Dünya’n�n sabit olup, di�er gök cisimlerinin onun etraf�nda döndü�ünü dü�ündüler. Zamanla bu dü�üncelerin yanl�� oldu�u gözlemle sonucunda belirlendi.

SORU : 1- Uzayda hangi gök cisimleri vard�r?
2- Gök cisimleri neden ba��m�za dü�müyor?
3- Gök cisimleri nas�l hareket ederler?
4- Bilim insanlar�n�n uzayla ilgili ara�t�rmalar� hayat�m�zda neleri de�i�tirmi� olabilir?
5- Bulutsuz bir gecede gökyüzü incelendi�inde gökyüzünde parlayan nesneler neler olabilir?
6- Tüm gök cisimleri ayn� parlakl�kta m�d�r?
7- Gök cisimlerinden renkleri birbirinden farkl� olanlar var m�d�r?
8- Gök cisimleri, yayd�klar� ��klar�n renklerine bak�larak ay�rt edilebilir mi?
9- Gözlemlenen bir alandaki gök cisimleri say�labilir mi?

3- Y�ld�zlar :
Uzaydaki bulutsu denilen s�cak gaz ve toz y��nlar�n�n bir araya gelip s�k��mas�yla olu�an, Güne� gibi �s� ve ��k yayan, küre �eklindeki (plazma halindeki) s�cak ve parlak gök cisimlerine y�ld�z denir. Güne�’te bir y�ld�zd�r ve Güne�, gündüz görülebilen tek y�ld�zd�r.
Y�ld�zlar canl� de�ildir ama onlar da canl�lar gibi do�ar, ya�ar ve ölürler. Ömrü biten dev y�ld�zlar �iddetli bir patlama ile parçalan�r ve ortaya ç�kan parçalar uzay bo�lu�una da��l�r. Y�ld�zlar�n ortalama ömrü 10 milyar y�ld�r.

a) S�cakl�klar�na Göre Y�ld�zlar :
Uzayda bulunan y�ld�zlar�n büyüklükleri ve s�cakl�klar� birbirinden farkl�d�r. Y�ld�zlar s�cakl�klar�na ba�l� olarak mavi, beyaz, sar� ve k�rm�z� görünürler. En s�cak y�ld�zlar mavi veya beyaz, orta s�cakl�ktaki y�ld�zlar sar�, so�uk y�ld�zlar da k�rm�z� renkli y�ld�zlard�r.
Güne�, sar� – turuncu renkli bir y�ld�zd�r.

b) Büyüklüklerine Göre Y�ld�zlar :
Y�ld�zlar, küçük ve büyük y�ld�zlar olarak iki gruba ayr�l�rlar. Y�ld�zlar, olu�umundan sönmesine kadar çe�itli büyüklüklerde olurlar. Y�ld�zlar ya�amlar� süresinde ana kol y�ld�zlar�, devler, süper devler, beyaz cüceler ve kara cüceler olarak adland�r�l�rlar.
Uzayda, Güne�’ten 50 kat daha küçük ya da 1000 kat daha büyük y�ld�zlar vard�r. Bu y�ld�zlar Dünya’ya çok uzak olduklar� için (titreyen) nokta �eklinde görünürler. Bu nedenle �s� ve ��klar�ndan faydalan�lmazlar.

c) Y�ld�zlar�n Is� ve I��k Yaymas� :
Y�ld�zlar, toz ve gaz bulutlar�ndan olu�mu�tur. Y�ld�zlar� olu�turan gazlar�n yakla��k % 90’� Hidrojen gaz�, % 10’u Helyum gaz�d�r. Y�ld�zlar olu�tuktan sonra hidrojen gaz� helyum gaz�na dönü�ür ve bu sayede �s� ve ��k yayar. Y�ld�zlar ��k yayarken hidrojen gaz�n� kullan�r ve bu nedenle de büyürler. Y�ld�zlar�n yayd�� s� ve ��k miktar� büyüklükleri ile do�ru orant�l�d�r. Kütlesi büyük olan y�ld�z daha çok �s� ve ��k yayar.

d) Y�ld�zlar�n Olu�umu :
Y�ld�zlar, toz ve gaz bulutlar�ndan olu�mu�tur. Büyüklükleri farkl� olan küçük ve büyük y�ld�zlar, farkl� �ekilde olu�mu�lard�r.
Küçük y�ld�zlar olu�urken uzaydaki gaz ve toz bulutlar� (kütle çekimi ile) toplanarak büzülür ve yo�un bir çekirdek olu�ur. Hidrojen gazlar� (termo nükleer tepkimeler sonucu) helyum gaz�na dönü�ürken büyük bir enerji aç��a ç�kar ve y�ld�z büyüyerek k�rm�z� dev ad�n� al�r. Y�ld�zdaki hidrojen gaz� tükenince d��tan so�umaya ba�lar ve beyaz cüce olur. Beyaz cüce so�uyarak kara cüce ad�n� al�r. Bu dönemde y�ld�z tamamen so�uyarak demir topu halinde kal�r.
Büyük y�ld�zlar olu�urken ana kol y�ld�z�n�n büyümesiyle k�rm�z� süper dev olu�ur. K�rm�z� süper dev halindeki y�ld�z kendi içine çökerek süpernova patlamas� meydana gelir. Patlama s�ras�nda sadece y�ld�z�n çekirde�i kal�r. Bu çekirdek Güne�’ten küçükse so�umu� haldeki nötron y�ld�z�, Güne�’ten büyükse kara delik olu�ur.

NOT :

1- Botelgüs, Güne�’ten 400 kat büyük bir y�ld�zd�r.
2- Küçükay�, büyükay�, ülker, yengeç y�ld�z topluluklar�d�r.
3- Her gök cismi y�ld�z de�ildir. Y�ld�zlar�n �� titrek ve parlak görünür. Titrek görünmesinin nedeni, ��n atmosferde k�r�lmaya u�ramas�d�r.
4- Güne� d��nda, Dünya’ya en yak�n y�ld�zlar�n �� Dünya’ya 4 y�lda gelir ve 40 trilyon km uzakl�ktad�r.
5- En ya�l� y�ld�z 515 milyar y�l ya��ndad�r.
6- Bilinen en büyük y�ld�z k�rm�z� dev a�amas�nda olup Güne�’ten 290 kat büyüktür. (Antares)
7- Güne�, sar� ana kol y�ld�z�d�r.
8- En so�uk y�ld�zlar�n s�cakl�� 30000C, en s�cak y�ld�z�n yüzey s�cakl�� 500000C, merkez s�cakl�� 20 milyon0C dir.

SORU :

1- Gündüz görülebilen tek y�ld�z hangisidir?
2- Güne�’te bir y�ld�z m�d�r?

4- Güne� :
Güne�, Güne�, gündüz görülebilen tek y�ld�zd�r. Güne�, 4,6 milyar y�l ya��ndad�r ve yakla��k 5 milyar y�l sonra tamamen sönecektir. Güne�, sar� – turuncu renkli bir y�ld�zd�r.

a) Güne�’in Olu�umu :
Güne�, canl�l��n temel enerji kayna��d�r. Güne�’in �s� ve ��k enerjisi olmadan ya�am sürdürülemez.
Güne� ba�lang�çta gaz ve toz bulutu idi. Bu gaz ve toz bulutu kendi etraf�nda dönerken (kütle çekimi nedeniyle) büzüldü ve bir çekirdek olu�tu. Çekirdekteki yüksek s�cakl�k ve bas�nç nedeniyle hidrojen gazlar� helyum gazlar�na dönü�tü. Bu dönü�me s�ras�nda çok yüksek enerji aç��a ç�kt�. Bu enerji de etrafa �s� ve ��k enerjisi olarak yay�ld�.
Güne� olu�urken arta kalan toz ve gaz bulutlar�ndan gezegenler, kuyruklu y�ld�zlar, gök ta�lar�, meteorlar olu�mu�tur.

b) Güne�’in Katmanlar� :
Güne�, s�cak gaz ve toz bulutlar�ndan olu�mu�tur. Güne�’i olu�turan gazlar�n büyük bir k�sm�n� (% 81,76) hidrojen gaz�, bir k�sm�n� (% 18,17) helyum gaz� olu�tururken az k�sm�n� da (% 0,07) di�er gazlar (oksijen, karbon, azot, sodyum, kalsiyum, kükürt, silisyum, demir, magnezyum, alüminyum) olu�tururlar.
Güne�’in çekirde�inde hidrojen gazlar� parçalanarak helyum gaz�na dönü�ür ve bu s�rada büyük bir enerji aç��a ç�kar.
Güne�, d��tan içe do�ru taç küre (korona), renk küre (kromosfer), ��k küre (fotosfer) ve çekirdek olmak üzere 4 tabakadan olu�ur.

1- Çekirdek :
Güne�’in merkezidir. Hidrojen gaz� helyuma dönü�erek büyük miktarda enerji üretilir. Üretilen enerji ��n�m bölgesine, kayna��m bölgesine, buradan da da��t�c� bölgeye verilir. S�cakl�� 20 milyon 0C civar�ndad�r ve Dünya’dan 27 kat daha büyüktür.

2- I��k Küre (Fotosfer) :
Çekirdekten (dalgalar halinde) gelen ��nlar nedeniyle parlak görünen tabakad�r. S�cakl�k 5500 – 6000 0C civar�ndad�r.

3- Renk Küre (Kromosfer) :
I��k küreden sonraki tabakad�r. Ancak Güne� tutulmas�nda görülür. S�cakl�k 10.000 – 500.000 0C civar�ndad�r.

4- Taç Küre (Korona) :
Renk kürenin üstünde bulunan tabakad�r. Ancak Güne� tutulmas�nda görülür ve s�cakl�k 2 milyon 0C civar�ndad�r.

c) Güne� Lekeleri :
Güne�’in yüzeyinde patlamalar sonucu olu�an karanl�k lekelerdir. Güne�’te yüksek bas�nç ve magnetik çekim kuvveti etkisiyle güne� patlamalar� olu�ur. Patlamalar sonucu gaz bulutlar� f��k�r�r ve bu gaz bulutlar� Dünya’da ki frekanslara etki eder.

5- Tak�m Y�ld�zlar :
Gökyüzünde bir arada bulunan y�ld�z gruplar�na tak�my�ld�z� denir. Tak�my�ld�zlara görünümleri nedeniyle hayvanlar�n, çe�itli nesnelerin ve ünlü ki�ilerin isimleri verilmi�tir. (Eski Yunan ve Romal�lar taraf�ndan). Tak�my�ld�zlar farkl� özellikte olmalar�na ra�men kümeymi� gibi görünen y�ld�zlardan olu�urlar. (Tak�my�ld�zlar hayali çizgiyle birle�tirilerek masals� ve mitolojik isimler alm��t�r).
Büyükay� (yedi y�ld�zdan olu�ur), küçük ay�, ejderha, çoban, kuzey tac�, Orion (avc�) bilinen tak�my�ld�zlar�na örnektir. Günlük hayatta burç isimleri olarak bilinen koç, bo�a, ikizler, yengeç, aslan, ba�ak, terazi, akrep, yay, o�lak, kova, bal�k birer tak�my�ld�z isimleridir. (Burç fallar�n�n bilimsellikle ilgisi yoktur).

SORU : 1- Tak�m y�ld�z� nedir?
2- Tak�m y�ld�z� nas�l olu�ur?
3- Bilinen tak�m y�ld�zlar� nelerdir?
4- burçlar gazete ve dergilerde okundu�u gibi hayat� etkiler mi?

NOT : 1- �nsanlarda burcu olu�turan y�ld�zlar�n ve burç içinden geçen gezegenlerin

yapt�� etkilerden kaynaklanan baz� ortak özelliklerin oldu�u öne sürülür. Oysa bize en yak�n� 40 trilyon km uzakl�kta olan y�ld�zlar�n d��nda, yörüngesi Dünya’m�za en yak�n olan gezegenler insan üzerinde en ufak bir etki yapamaz.

6- Kuyruklu Y�ld�zlar :
Kuyruklu y�ld�zlar, y�ld�z de�ildir, Güne�’ten ald�klar� �� yans�t�rlar. Kuyruklu y�ld�zlar�n yap�s�nda donmu� halde buzlar, gazlar ve tozlar bulunur. Bu yüzden kirli kartopu olarak da adland�r�l�rlar.
Kuyruklu y�ld�zlar, Güne�’in çevresindeki uzun ve geni� elips �eklindeki yörüngelerde dolan�r. Güne�e yakla�t�klar�nda içerdikleri buz bir miktar erir. Buzla kar��m�� toz ve ta� parçalar� serbest kal�r. Serbest kalan gaz, su buhar� ve ince tozlar güne� rüzgar�yla itilir. Böylece kuyruklu y�ld�z�n kuyruk k�sm� olu�ur.
Kuyruklu y�ld�zda, ba� bölümü kuyruk bölümüne göre daha parlakt�r. En önemli kuyruklu y�ld�z Halley Kuyruklu Y�ld�z�d�r ve 76 y�lda bir Dünya’n�n yak�n�ndan geçer, gözlenir.

NOT : 1- Dünya’da en son izlenen kuyruklu y�ld�z 2002 y�l�nda gözlenen �kaye–Zhang
kuyruklu y�ld�z�d�r.
2- Kuyruklu y�ld�zlardan kopan toz tanecikleri, kaya parçalar� veya gök ta�lar� ile meteorlar ve asteroitler Dünya atmosferine girdiklerinde atmosferdeki hava moleküllerine sürtünmenin etkisiyle �s�n�r ve kor haline gelerek ince bir ��k çizgisi b�rak�r. Bu do�a olay� halk aras�nda y�ld�z kaymas� olarak bilinir. Gerçekte y�ld�z kaymas� diye bir olay yoktur.

SORU : 1- Kuyruklu y�ld�zlar birer y�ld�z olmad�klar� halde niçin parlak
görünürler?

7- Meteorlar ve Gök Ta�lar� :
Gökyüzünde birden görünüp kaybolan, evrenin olu�umu esnas�nda ve ya kuyruklu y�ld�zlardan koparak uzaya saç�lan, yap�lar�nda çe�itli maddelerin bulundu�u kayalara, gök cisimlerine meteor denir. Meteorlar atmosfere h�zla girdiklerinde atmosferdeki hava moleküllerine sürtünmenin etkisiyle �s�n�r ve kor haline gelerek ince bir ��k çizgisi b�rak�r. Atmosferden ç�kan meteorlar so�ur ve kaybolur.
Baz� meteorlar�n tamam� atmosferde yanmaz ve yeryüzüne dü�en parçalar� olur. Atmosfere girerek yeryüzüne ula�abilen bu meteorlara gök ta�� (meteorit) denir.
Gök ta�lar� (meteorlar), dü�tükleri yerlerde hasarlara yol açabilir, çukurlar olu�turabilir. Olu�an çukurlara gök ta�� çukuru denir.

NOT : 1- A�r� Da��’n�n do�usunda 35 m çap�nda 60 m derinli�inde bir gök ta�� çukuru yer
al�r. Bu çukur 1920 y�l�nda dü�tü�ü tahmin edilen gök ta�� taraf�ndan olu�turulmu�tur.

8- Asteroitler :
Güne� etraf�nda dönerken kendi ekseni etraf�nda da dönebilen gezegenlere benzeyen gök cisimlerine asteroit denir.
Asteroitler, Güne� sistemi’nde, ço�unlukla Mars ve Jüpiter aras�ndaki asteroit ku�a��nda bulunur. (baz�lar� örne�in Apollo asteroitleri Dünya’n�n yörüngesiyle kesi�en yörüngelerde ilerler).
• (Asteroitler, birkaç yüz metreden birkaç yüz kilometre geni�li�e kadar olabilen gök cisimleridir. Bunlar�n, Güne� Sisteminin olu�umundan arda kalm�� döküntüler oldu�u dü�ünülmektedir. Büyük bölümü, Mars ve Jüpiter aras�nda yer al�r).
• (Turlar�n� 3–6 dünya y�l� içinde çe�itli sürelerde tamamlarlar).
• Asteroitler hareketleri s�ras�nda yakla�t�klar� gezegenlerin çekim etkisiyle yörüngelerinden ç�kabilir. Bunun sonucunda o gezegenin çevresinde yeni bir yörüngeye oturarak onun uydusu haline gelebilir veya gezegen yüzeyine dü�erek büyük bir enerji patlamas�na ve meteor krateri olu�umuna yol açabilir).

9- Gezegenler :
Güne�in etraf�nda elips �eklindeki yörüngelerde (saatin dönme yönüne ters yönde) dolanan gökcisimlerine gezegen denir. Güne� Sistemi’nde bulunan gezegenler, Güne�’e olan uzakl�klar�na göre s�rayla Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün olmak üzere 8 tanedir.
Gezegenlerin özellikleri, y�ld�zlar�n özelliklerinden farkl�d�r.

a) Gezegenler ve Y�ld�zlar Aras�ndaki Farklar :

1- Y�ld�zlar �s� ve ��k kayna�� olduklar� halde, gezegenler y�ld�zlardan ald�klar� �� yans�t�r.
2- Y�ld�zlar�n konumlar� birbirine göre de�i�mezken, gezegenlerin konumlar� birbirine göre de�i�ir. (Gezegenlerin Güne� çevresindeki hareketlerinden dolay� gökyüzünde bulunduklar� konumlar� zamanla de�i�ir).
3- Gezegenler y�ld�zlardan daha so�uk ve daha küçüktür.
4- Y�ld�zlar nokta �eklinde görünür, gezegenler yüzeysel �ekilde görünür. (Y�ld�zlar çok uzak olduklar� için gece gökyüzünde yan�p sönen saç�lm�� yap�daki ��klar�yla küçük nokta kaynaklar halinde görünürler. Gezegenlerin ��klar�, yan�p sönmeden sürekli kesintisiz olarak görünür).
5- Y�ld�zlar�n s�cakl�� çok yüksektir, gezegenler ise so�uyup kat�la�m��t�r.

10- Uydu :
Kütlesi daha büyük bir gök cisminin, özellikle bir gezegenin çevresinde dönen gök cismine uydu denir. Ay, Dünya'n�n tek do�al uydusudur ve Güne� Sistemi içinde be�inci büyük do�al uydudur. Ay, insanlar�n üzerine ini� yaparak yürüdükleri tek gökcismidir.

NOT :

1- Dünya ile Ay aras�nda ortalama merkezden merkeze uzakl�k 384.403 km, yani
Dünya’n�n çap�n�n yakla��k otuz kat� kadard�r.
2- Ay’�n çap� 3.474 km’dir, bu da Dünya çap�n�n dörtte birinden biraz fazlad�r. Dolay�s�yla Ay’�n hacmi Dünya’n�n hacminin % 2’si kadard�r.
3- Ay’�n kütlesi Dünya kütlesinden 81,3 kat daha dü�üktür.
4- Ay yüzeyinde kütle çekim etkisi yerçekiminin yakla��k %17’sidir.
5- Ay, Dünya’n�n yörüngesinde bir turunu 27,3 günde tamamlar.
6- Dünya, Ay ve Güne� geometrisinde görülen periyodik de�i�imler sonucunda her 29,5 günde tekrar eden Ay'�n evreleri olu�ur.
7- Yerçekiminden kurtulup uzaya ç�kan ve Ay'�n yak�n�ndan geçen ilk yapay nesne Sovyetler Birli�i’nin Luna 1 uydusudur. Ay yüzeyine çarpan ilk insan yap�s� nesne Luna 2 uydusudur. Normalde görünmeyen Ay'�n öteki yüzünün ilk foto�raflar�n� ise Luna 3 uydusu çekmi�tir. Bu üç uydu da 1959 y�l�nda uzaya f�rlat�lm��t�r.
8- Ay yüzeyine ilk yumu�ak ini� yapabilen uzay arac� Luna 9 ve Ay yörüngesine giren ilk insans�z uzay arac� da Luna 10’dur. Bu iki uydu da 1966'da uzaya f�rlat�lm��t�r.
9- ABD’nin Apollo Program� 1969 ve 1972 y�llar� aras�nda 6 ba�ar�l� ini�le, günümüze kadar insanl� görevleri ba�aran tek uzay program�d�r. Ay'�n do�rudan insanlar taraf�ndan incelenmesine Apollo program�n�n biti�iyle son verilmi�tir.

11- I��k Y�l� :
Uzayda uzakl�klar çok büyük oldu�u için iki gök cismi aras�ndaki uzakl��n metre veya kilometre birimleri ile ifade edilmesi zor olur ve uzunluk birimi olarak ��k y�l� birimi kullan�l�r. Bir ��k y�l�, ��n bo�lukta bir y�lda ald�� yol kadard�r.
1 I��k Y�l� = 9,4608. 1012 km ≈ 1.1013 km. I��k y�l�, zaman birimi de�il, uzakl�k ölçüsü birimidir.

NOT :

1- Güne�’e en yak�n y�ld�z olan Proxima’n�n uzakl��, 4,2 ��k y�l� uzakl�ktad�r.
Bu uzakl�k; 4,2 I��k Y�l� = 4,2 . 9,46 x 1012 km = 39,732 x 1012 km’dir.
2- Güne�, Dünya’ya çok uzak oldu�u için Dünya’dan daha küçük görünür.
3- Dünya ile Güne� aras�ndaki uzakl�k 149,6 milyon km dir.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0)

� �nceki :: Sonraki �

arad��n�z t�m �devler bu mekanda!!!Do�ru yerdesiniz!!!

Yaylar ve yaylar�n �zellikleri ve kullan�m alanlar�

�OCUK HAKLARI S�ZLE�MES�N�N I�I�I ALTINDA �OCU�UN E��T�M HAKKI-7.S�n�f T�rk�e Konu Anlat�m�

B�REY VE TOPLUM-�LET��M VE �NSAN �L��K�LER�-SOSYAL B�LG�LER DERS� 7.SINIF

BA�LICA �LET��M YOLLARI:

ETK�L� B�R �LET��M�N TEMEL �ARTLARI:

�LET��M� ZORLA�TIRAN DAVRANI�LAR:

ÇATI�MA NED�R, UZLA�MA NASIL SA�LANIR?

Geometri-DO�RULAR VE A�ILAR-7.SINIF MATEMAT�K

7.S�n�f Fen ve Teknoloji-V�cudumuzda Sistemler-Bo�alt�m Sistemimiz V�cudumuzdan At�klar� Uzakla�t�r�r (Konu Anlat�m�)

9/10/2009

8.S�n�f Fen ve Teknoloji-Hücre Bölünmesi ve Kal�t�m Ünite Ders Notu

9/10/2009

7.S�n�f Fen ve Teknoloji-Vücudumuzda Sistemler-Bo�alt�m Sistemimiz Vücudumuzdan At�klar� Uzakla�t�r�r (Konu Anlat�m�)

Gezegenlerin G�ne�e Yak�nl��na G�re S�ralan�� K�saltmalar�

Uzay Ara�t�rmalar�(Konu Anlat�m�)

UZAY ARA�TIRMALARI TAR�H�

G�ne� Sistemi (Konu Anlat�m�)

G�NE� ENERJ�S�(Konu Anlat�m�)

G�k Cisimlerini Tan�yal�m (Konu Anlat�m�)

Men�

Son Yaz�lar�m

Kategorilerim

Arkada�lar�m

Ba�lant�lar�m

BA�LICA �LET���M YOLLARI:

ETK�L� B�R �LET���M�N TEMEL �ARTLARI:

�LET���M� ZORLA�TIRAN DAVRANI�LAR:

ÇATI�MA NED�R, UZLA�MA NASIL SA�LANIR?

9/10/2009

9/10/2009

UZAY ARA�TIRMALARI TAR�H�

Men�

Son Yaz�lar�m

Kategorilerim

Arkada�lar�m

Ba�lant�lar�m

BA�LICA �LET��M YOLLARI:

ETK�L� B�R �LET��M�N TEMEL �ARTLARI:

�LET��M� ZORLA�TIRAN DAVRANI�LAR: