Kasabaları haritadan silen rüzgâr
Hızları saatte 500 km.yi, büyüklükleri ise 2 km.yi bulabiliyor. Trenleri uçuruyor, uçakları düşürüyor, tavukları yoluyorlar.
GÖKYÜZÜNDE SICAK hava ve soğuk havanın çarpışıp soğuk havanın sıcak havanın üzerine yerleşmesi hortumun, diğer adıyla tornadonun, gerçekleşmek üzere olduğunun habercisidir. Çünkü sıcak hava her zaman daha yukarıya çıkmaya çalışır—tıpkı sıcak havayla doldurulan balonların yükseklere uçması gibi. Bu durumda hızla yukarı çıkan sıcak hava soğuk havanın içine çekilir ve bu dalgalanmalar sonucu dev bir huniye benzeyen hortum ortaya çıkar. Havadaki basıncın azalması, su buharının suya dönüşmesi gibi reaksiyonların etrafa yaydığı yüksek enerji, hortum için bir nevi yakıt görevi görür. Bu olaylar gerçekleştikten hemen sonra hızı saatte 500 km.ye varan, büyüklüğü ise 2 km.yi bulabilen hortumlar ortaya çıkabilir, sonra da havada uçuşan arabalar, hayvan sürüleri, insanlar görülebilir. Bir iki saat sonra hortum bölgeyi terk ettiğinde, arkasında enkaz yığınları ve onlarca garip hikâye bırakmıştır.
Hortumun huni şeklindeki gövdesi bulutlardan yere doğru uzanarak hortumu şekillendirir. Son yıllarda video kayıtlarıyla yapılan araştırmalara göre, hortumların çoğunun hızı saatte 180 kilometreden daha az; ama nadiren 400-500 kilometre hıza çıkabiliyor. Hortumların ortalama büyüklüğü 120-150 metredir ve yerde yaklaşık 8 kilometre sürüklenirler. “Canavar hortum” diye adlandırılan bazı hortumların büyüklüğü 1,5-2 km.yi bulabilir ve bir saat veya daha fazla süre sürüklenebilirler. ABD’de Mart 1925’te meydana gelen böyle bir hortum 695 kişinin ölümüne, 2027 kişinin yaralanmasına ve 16,5 milyon dolar (bugünkü değeri 50 milyon doların üzerinde) maddî hasara yol açmıştı. Bütün bunlar saat 13:00’ten 16:30’a kadar olan sürede gerçekleşmişti. Bu arada dört kasaba haritadan silinmiş, 6’dan fazla kasabada da ağır hasar meydana gelmişti. Bu şiddetli hortum yaklaşık 400 km yol aldıktan sonra kayboldu.
Araştırmacılar, son üç yüzyıldır yaptıkları çalışmalar sonucunda hortumu anlama konusunda oldukça mesafe kaydettiler. İlginç hortum olayları yıllardır gazetelerde, kitaplarda ve TV programlarında anlatıldı ve anlatılmaya da devam edecek gibi görünüyor. Havada uçan at sürülerinden, uyanıp kafasını penceresinden çıkarınca hortumun içinde yerden 7 metre yukarıda döndüğünü fark eden insanların hikâyelerine kadar birçok yaşanmış hadise kitaplarda ve gazetelerde yazıldı.
Hortumlar dünyanın birçok bölgesinde meydana gelebilir; fakat bu yıkıcı hortumlar genellikle Amerika’nın doğusunda yaz ve ilkbahar aylarında görülüyor. Bu bölgede yılda ortalama 800 tane hortum meydana gelir ve yaklaşık 80 kişinin ölümü ve 1500’ün üzerinde kişinin yaralanmasıyla sonuçlanır. Hortumlar Türkiye’de çok sık olmasa da özellikle güney kıyılarda görülmektedir. Meselâ 10 Ağustos 1997’de Şile’de bir hortum meydana geldi. Yine Antalya’nın Serik ilçesinde 13 Şubat 1999’da gerçekleşen hortum savurduğu bir reklam panosunu hareket halindeki otomobilin üzerine düşürdü. Bu olayda, tatilini geçirmek için Antalya’ya gelen Helma Werner öldü ve Manfred Schmidt ağır yaralandı.
Hortumlar, arkalarında garip olaylar da bırakır. Bu olayların en meşhuru tavukların hortumlar tarafından yolunmasıdır. 1943’te meydana gelen Michigan hortumunda otuz tane tavuk, tüyleri yolunmuş şekilde kaskatı kümeslerinin içinde bulunmuştu. Bunun sebebini bilim adamları uzun süre araştırdılar, ancak bir cevap bulamadılar. Şimdilik çoğu araştırmacı, hortumun korkunç sesi ve şiddetli dönüşünden tavukların korkarak tüylerini döktüklerini düşünüyor.
Tren ve uçak gibi araçların hortumla geçen maceraları ise inanılmaz geliyor. Çoğu kaynaklar nasıl böyle büyük nesnelerin de hortum yüzünden şekilden şekille girdiklerini anlatıyor. 1920’de Illinois hortumu 680 kg yük taşıyan bir yük vagonunu 12 metre boyunca taşıdıktan sonra tren istasyonunun yanına bırakmıştı. Hortumlara yakalanan uçaklar da vardır. 1953 Mayıs’ında Houston yakınlarında bir uçak uçarken birden pilot hortuma yakalandıklarını fark etti. İlk 20 saniyede uçağın altimetresi 3,6 km.den 5 km.ye yükseldi ve birden bire 1,2 km.ye kadar düştü. Bu süre içinde uçak hortumun içinde yuvarlanıp durdu.
Hortumlar böyle şiddetli ve yıkıcı olabildikleri gibi, pamuk yastıklar kadar yumuşak da olabiliyor. 1974’te Nisan ayında Ohio’daki hortumda Victor Greygory’nin çiftliği ve evi yıkılmıştı. Arkasında sadece bir ayna, bir kutu yumurta ve bir paket yılbaşı süsü bırakmıştı. Ve üçünde de en ufak bir çatlak dahi yoktu. 1917’de gerçekleşen bir hortum ise bir kavanoz turşuyu 40 km taşıdıktan sonra sapasağlam bir şekilde bir kanalın içine bırakmıştı.
