SORULAR:

1) Maddelerin iç yapısı bütünüyle değişir, yeni ürünler meydana gelir ve basit yöntemlerle eski durumlarına dönüştürülemeyen olay veya tepkime.

2) Aynı özellikte iki maddenin bir araya gelmesi sonucu oluşan madde .

3)  Atomun çekirdeği etrafında hızlı hareket eden (-) yüklü parçacık.

4) Metallerin diğer metallerle ya da ametallerle oluşturduğu homojen karışım.

5) Elektriği ve ısıyı iyi ileten tel ve levha haline getirilebilen elementler.

6) Elektriği iletmeyen, tel ve levha haline getirilemeyen elementler.

7)  Simgesi He olan element.

8) Maddenin üç halinden biri.

9) Simgesi Cr olan element.

10) Birkaç türü birleşince çeşitli kimyasal bileşikleri, bir türü ise bir kimyasal öğeyi oluşturan parçacık.

YAŞAMIMIZDAKİ SÜRAT
1- Hareket
2- Yörünge
3- Sürat
4- Hareket Çeşitleri
5- Hareket Enerjisi


YAŞAMIMIZDAKİ SÜRAT :

1- Hareket :
Bir cismin sabit kabul edilen bir noktaya göre zamanla yer

 değiştirmesine hareket denir. Cismin hareketi sırasında

 seçilen sabit noktaya başlangıç noktası veya referans

noktası denir.
Bir cismin hareketli olup olmadığı seçilen başlangıç

noktasına göre belirlenir. Cisim bir noktaya göre

hareketli iken başka bir noktaya göre hareketsiz

olabilir.
Evrende bulunan bütün cisimler hareketlidir.

(Seçilen başlangıç noktaları ayarlanarak bütün

cisimler hareketli olarak gözlenebilir).

Örnek :

• Otobüs içinde oturan yolcular, otobüs hareket

 halinde iken birbirlerine göre
hareketsizken, dışarıdan bakan bir gözlemciye,

 ağaca ya da yere göre hareketlidirler.
• Dünya üzerinde bulunan insanlar, Dünya’yı

 hareketsiz olarak görürler. Uzaydan Dünya’ya

bakan gözlemci Dünya’nın hareket ettiğini

gözleyebilir.
• Güneş, Samanyolu Galaksisi etrafında

dolandığı için Güneş’te hareketlidir.

2- Yörünge :
Bir cismin hareketi sırasında izlediği yola

yörünge denir. Cismin yaptığı hareketin

 çeşidi, yörüngesine göre belirlenir.
• Cismin yörüngesi düz ya da doğru

şeklinde ise cismin yaptığı harekete

doğrusal hareket denir.
• Cismin yörüngesi eğri şeklinde ise

 cismin yaptığı harekete eğrisel

hareket denir.
• Cismin yörüngesi daire şeklinde

 ise cismin yaptığı harekete

dairesel hareket denir.





Doğrusal Hareket Eğrisel Hareket Dairesel Hareket

SORU :

1- Uçaktan atlayan paraşütçülerin yeryüzüne

doğru hareket etmesini sağlayan nedir?
2- Paraşütçünün yere düşünceye kadarki

 sürati hakkında ne söylenebilir?
3- Paraşütün açılması, paraşütçünün

hareketini nasıl etkilemiştir?

3- Sürat :
Hareketli bir cismin belirli bir yolu ne

kadar zamanda aldığını gösteren büyüklüğe

 sürat denir.
Bir cismin hareketi süresince aldığı

toplam yolun, cismin toplam hareket

süresine bölümüne sürat denir.
Bir cismin birim zamandaki aldığı

 yol miktarına sürat denir.
Bir cismin süratini, o cisme etki

 eden kuvvet etkiler.

NOT :

 1- Bir cismin sürati, cismin sadece cismin

 hareket süresine bağlı değildir. Hareketini

daha kısa sürede bitiren cisim daha hızlı

değildir. Cisimlerin süratleri karşılaştırılırken

 sadece zaman değil, zaman ve cismin

aldığı yol değerlendirilir.
2- Rüzgarın süratini ölçmek için kullanılan

araçlara anemometre denir.

4- Hareket Çeşitleri :

a) Düzgün Doğrusal Hareket (DDH)

(Sabit Hızlı = Süratli Hareket) (SHH) :
Bir cismin sürati hareketi süresince

değişmeyip sabit kalıyorsa ve cisim

 bir doğru boyunca hareket ediyorsa

cismin yaptığı bu harekete düzgün

doğrusal hareket veya sabit süratli

(hızlı) hareket denir.
Sabit süratli harekette;
• Cisim eşit sürelerde eşit yollar alır.
• Cismin sürati hareketi boyunca

 değişmeyip sabit kalır.



Yol – Zaman Grafiği :
Hareketli, hareketi süresince eşit sürelerde

 eşit yollar alır ve bu nedenle sürati sabittir.
Hareketlinin yol – zaman grafiğinden sürati

 bulunur. Grafikten seçilen her hangi bir

noktanın zaman ve yol eksenlerini kestiği

noktalar bulunur. Bu noktalara karşılık

gelen değerler sürat formülünde yerine

yazılarak sürat hesaplanır.

Sürat – Zaman Grafiği :
Hareketli, hareketi süresince eşit sürelerde

 eşit yollar alır ve bu nedenle sürati sabittir.

 Zaman değişse bile sürat değişmez.
Hareketlinin sürat – zaman grafiğinden aldığı

yol bulunur. Sürat – zaman grafiğinin altında

kalan alan hareketlinin aldığı yolu verir.




b) Düzgün Hızlanan Doğrusal Hareket (DHDH) :
Bir cismin hızı hareketi süresince eşit zamanlarda

 eşit miktarlarda artıyorsa ve cisim bir doğru

boyunca hareket ediyorsa cismin yaptığı bu

harekete düzgün hızlanan doğrusal hareket denir.
Düzgün hızlanan doğrusal harekette;
• Cismin sürati eşit sürelerde eşit miktarlarda artar.

c) Düzgün Yavaşlayan Doğrusal Hareket (DYDH) :
Bir cismin hızı hareketi süresince eşit

zamanlarda eşit miktarlarda azalıyorsa

ve cisim bir doğru boyunca hareket

ediyorsa cismin yaptığı bu harekete

düzgün yavaşlayan doğrusal hareket denir.
Düzgün yavaşlayan doğrusal harekette;
• Cismin sürati eşit sürelerde eşit miktarlarda azalır.

NOT :

1- Sürat – zaman ve yol – zaman grafikleri,

hareketle ilgili verilmeyen bir değer hakkında

yorum yapılmasını sağlar.

5- Hareket Enerjisi :
Hareket halindeki cisimlerin sahip oldukları

 enerjiye hareket enerjisi denir.
• Cisimler, sahip oldukları veya kazandıkları

 hareket enerjisi sayesinde hareket ederler.
• Cismin sürati hareket enerjisine bağlıdır ve

 doğru orantılıdır. Yani hareket enerjisi fazla

olan cismin sürati de fazladır.
• Bir cisim, sahip olduğu hareket enerjisini bir

 başka cisme aktarabilir. Cismin sahip olduğu

hareket enerjisini bir başka cisme aktarabilmesi

 için o cisme kuvvet uygulaması gerekir.

Uygulanan kuvvet sayesinde cismin enerjisi aktarılabilir.

 (Kuvvet ve hareket enerjisi aynı kavramlar değildir).
• Cisim, kuvvet sayesinde hareket ettiği için cismin

 sürati de kuvvete bağlıdır. (Kuvvet ve hareket aynı

kavramlar değildir).
• Hareket enerjisi fazla olan cismin sürati de fazladır

 ve sürati fazla olan cisim çarptığı cismi daha hızlı

hareket ettirir. Bunun nedeni de cismin, çarptığı

cisme daha fazla hareket enerjisi aktarmasıdır.

HAYVANLARDA ÜREME BÜYÜME GELİŞME
Çevremizde gördüğümüz birçok hayvan tıpkı bizim gibi nesillerini uzun süre devem ettirirler. Canlı türünün neslini sürdürmesi üreme ile olur. Canlı bireylerin doğma, büyüme, gelişme üreme ve ölmesine yaşam döngüsü denir.
Omurgalı Hayvanların Üremesi
Omurgalı hayvanların tümü, insanlarda olduğu gibi eşeyli ürerler. Bütün omurgalılarda erkek ve dişi bireyler vardır.

Memeli Hayvanlar: Yumurta dişi bireyin üreme sistemi içinde döllenir. Buna iç döllenme denir. Embriyo burada oluşur ve yavru ilk etapta burada gelişir. Yavrular ilk günlerde dişi hayvanın meme bezlerinden salgılanan süt ile beslenir. Memelilerde analık duygusu çok gelişmiştir. Çünkü yavru sayısı çok değil ve yavrular bakıma muhtaçtır.

Kuşlar: Memeli hayvanlar gibi yumurta hücresi dişi üreme organında döllenir. Embriyo burada oluşur. Ancak, çevresi besin ve sert bir kabukla sarılan embriyo daha sonra dışarı çıkarılır. Kuşlar yumurtanın üzerine yatarak sıcak tutarlar. Bu olaya kuluçkaya yatma denir. Yavru gelişip, ana babasına benzer bir duruma geldiğinde kabuğu kırarak dışarı çıkar.
Nesillerini sürdürebilmek için kuşlar da yavrularını beslemek, korumak zorundadır.

Sürüngenler: Zigot, iç döllenme ile oluşur. Onlar da kuşlar gibi yumurtlar, ancak genellikle yavruları ile ilgilenmezler. Birçok sürüngen çok sayıda yumurta yapar. Yumurtalarını sıcak ve güvenli yerlere bırakır, kuluçkaya yatmaz. Yumurta içindeki besinler sayesinde gelişen embriyodan, anne babasının benzeri yavru çıkar. Yavrular yumurtadan çıktıktan sonra kendi başlarının çaresine bakmak zorundadır.

İki Yaşayışlılar: Kurbağa ve su semenderleri iki yaşayışlılar (amfibiler) grubuna girerler. Onlara bu ismin verilmesinin sebebi, yaşamlarının bir bölümünü su içinde, bir bölümünü de karada geçirmeleridir. Suda solungaç, karada akciğer solunumu yaparlar.
Bu hayvanlar da yumurtlayarak çoğalır. Ancak, iki yaşayışlılarda yumurta ve sperm dişi hayvanın vücudunda değil, dışarıda buluşur. Bu olaya dış döllenme denir. Dişi hayvan yumurtalarını su içine bırakır, tam bu sırada dişinin üzerine tırmanmış olan erkek de yumurtalarını suya salar ve döllenme gerçekleşir.
Anne babanın görevi buraya kadardır. Bir daha yavrularıyla ilgilenmezler. Yumurtadan çıkan yavrular ise ilk etapta anne babaya hiç benzemezler. Daha sonra başkalaşım geçirerek yetişkin hale gelirler.

Balıklar: Döllenme iki yaşayışlılarda olduğu gibi dış döllenmedir. Onlar da yavrularıyla ilgilenmezler. Yumurtadan çıkan yavrular, anne babasına benzer. İki yaşayışlılarda olduğu gibi çok miktarda yumurta yapılır. Yumurtadan çıkıp, sağ kalarak ergin hale gelenler ise oldukça azdır.
Balıklarda da bazı aykırı türler vardır. Örneğin; kedi balıklarında yumurtalar dişi balığın içinde olgunlaşır. Engerek yılanı gibi onlar da doğum yapıyormuş sanılabilir.

Omurgasız Hayvanların Üremesi
Omurgasız hayvanlar da genellikle eşeyli ürerler ve yumurta oluştururlar. Hayvanın türüne göre iç döllenme veya dış döllenme yapabilirler. Birçoğunda erkek ve dişi hayvan farklı bireylerdir. Bazı omurgasızlarda ise cinsiyet ayırımı görülmez. Hem sperm hem yumurta üretebilirler. Genellikle yumurta ile ürer, çok sayıda yavru yapar, yavrularıyla ilgilenmezler. Ancak karınca, bal arısı gibi koloni halinde yaşayan böceklerde larvalar ergin hayvanlar tarafından beslenir.
Bazı Hayvanların Yavruları Başkadır
Bazı canlılar anne babalarına neredeyse tıpatıp benzerler. Ancak bazı hayvanlar dünyaya çok farklı biçimde gelir. Kurbağa yavrusu yumurtadan çıktığında daha çok balığa benzer. Böcekler ise yumurtadan kurtçuk ya da tırtıl dediğimiz değişik şekilde çıkarlar. Büyüdüklerinde çok farklı görünüm kazanırlar. Hayvanların geçirdiği bu köklü biçim değişikliğine başkalaşım denir.
Başkalaşım geçiren hayvanlarda, yumurtadan çıktığı anki döneme larva dönemi denir.
Kurbağa larvaları, iribaş evresinde baş ve kuyruktan ibarettir. Bacaklar yoktur, akciğerler gelişmemiştir. Balıklar gibi su içinde solunum yaparlar. İribaş zamanla gelişerek başkalaşım tamamlanmış olur ve anne babaya benzeyen bir kurbağa haline gelir.
Böceklerde başkalaşım biraz daha farklıdır. Yumurtadan çıkan larvalar uzunca bir süre beslenir. Boy ve kütlelerini artırırlar. Belirli bir büyüklüğe eriştiklerinde çevrelerine koruyucu bir kılıf yapar ve içinde hareketsiz kalırlar. Bu döneme krizalit ya da pupa dönemi denir. Koruyucu kılıfın altında son değişim evrelerini tamamlar ve ergin böcek haline gelirler. Bu dönem böceğin üreme dönemidir

ÖĞRENCİNİN ŞU ANKİ PERFORMANS DÜZEYİ:Öğrenci,çevresindeki canlı ve cansız varlıkları tanıyabilmektedir.Varlıkların isimlerini söyleyip yazabilmektedir.Duyu organlarını tanımaktadır.

ÖĞRENCİNİN PERFORMANS DÜZEYİ

İÇ SALGI BEZİ	SALGILADIĞI HORMON	GÖREVİ
HİPOFİZ BEZİ	BÜYÜME HORMONU	_İç salgı bezlerini denetler düzenler.   _Büyümeyi sağlar  _Sinir sistemiyle hormonal sistem arasındaki  iletişimi sağlar
troiT bezi	TİROKSİN HORMONU	_Büyüme gelişme ve vücuttaki diğer olayların düzenlenmesinde görevlidir. _iyot eksikliğinde guatr hastalığı görülür.
BÖBREK ÜSTÜ BEZİ	ADRENALİN HORMONU	HEYECAN,KORKU,COŞKU Gİbİ ANLARDA METABOLİZMAYI HIZLANDIRIR.
	ALDOSTERON HORMONU	VÜCUTTAKİ MİNERAL VE SU DENGESİNİ DÜZENLER.
PANKREAS	İNSÜLİN	KAN ŞEKERİNİ DÜŞÜRÜR
	GLUKAGON	KAN ŞEKERİNİ YÜKSELTİR
EŞEYSEL BEZLER YUMURTALIK TESTİS	ÖSTROJEN	BAYANLARDA ERGENLİK DÖNEMİNDE DİŞİLERE ÖZGÜ ÖZELLİKLERİN KAZANILMASINI SAĞLAR
	TESTESTERON	ERKEKLERDE ERGENLİK DÖNEMİNDE ERKEĞE ÖZGÜ ÖZELLİKLERİN KAZANILMASINI SAĞLAR

KUVVET

Durmakta olan cismi hareket ettiren, hareket durumundaki cismi durduran, hızını veya yönünü değiştiren ya da cisimlerin biçimini değiştiren etkiye kuvvet denir. “F” ile gösterilir. Vektörel (yönlü) bir büyüklüktür.

Kuvvetin elemanları: Etki noktası, etki doğrultusu, etki yönü ve büyüklük.
Kuvvetin etkileri:Kuvvetin; hareket ettirici, durdurucu ve yön değiştirici etkileri vardır.

Kuvveti nasıl ölçeriz?: Kuvvetin ölçülmesi için maddelerin esnekliğinden yararlanılır. Cisimlerin esneklik özelliklerinden yararlanılarak yapılan araçlara dinamometre, el kantarı ya da yaylı kantar adı verilir. Dinamometreler, kuvvet ölçmede kullanılır. Kuvvetin birimi Newton’ dur. Kısaca “N” ile gösterilir. Bir cismin ağırlığını veya cisme etkiyen kuvveti ölçmeye yarayan alete “dinamometre” denir. Sarma yayın bir ucuna kancalı bağlama parçasını geçirin. Yayın alt ucuna ise hidrostatik terazinin özel kefesini asınız. Karton şeridi, sarma yaya paralel olacak şekilde yerleştirin. Kefe boşken gösterge olarak kullandığımız telin hizasını karton şerit üzerinde işaretleyip sıfır yazınız. Kefeye 1 kg'lık kütleyi koyunuz. Sarma yay dengeye geldiğinde göstergenin karton şerit üzerinde gösterdiği hizayı işaretleyip 10 yazınız. Cetvel yardımıyla O ile 10 arasını 10 eşit parçaya bölünüz. Yaptığınız basit bir dinamometredir.
Bununla ağırlığı 10 N'u geçmeyen cisimlerin ağırlıklarını ölçebilirsiniz.

Dinamometreler “Esnek cisimlere eşit kuvvetler uygulandığında, uzama miktarları da eşit olur” kuralından yararlanılarak yapılmıştır.

Dinamometreler, hangi konumda ölçüm yapılacaksa o konuma göre ayarlanmalıdır.

***Önemli not: Dinamometreler değişik ağırlıklara göre ayarlanmıştır(100g-f, 200g-f, 400g-f, 1kg-f...vb.). Örneğin 300g-f ağırlığındaki bir cismi, 100g-f ‘lik bir dinamometrede tartmaya çalışırsak, dinamometrenin esneklik özelliği kaybolacağından dolayı bozulacaktır.
 

 1 kg’ lık kütleye etki eden yer çekimi kuvveti 9,8 N’ dur. Bu değer yaklaşık 10 N alınır.

Kuvvet, kuvvetle dengelenir:Her etkiye karşılık eşit büyüklükte zıt yönlü bir tepki kuvveti vardır.

Bir cisme etkiyen kuvvet, başka bir kuvvetle dengelenir. Yani her etki kuvvetine karşı bir tepki kuvveti oluşur. Etki ve tepki kuvveti birbirini dengeler.
Bileşke kuvvet birden fazla kuvvetin ortak etkisini tek başına yaratır:

Bir cisme uygulanan birden fazla kuvvetin yapmış olduğu etkiyi tek başına yapan kuvvete bileşke kuvvet denir. Bileşke kuvvet “R” ile gösterilir. Bileşkeyi oluşturan kuvvetlerin her birine de bileşen kuvvet denir. Bileşen kuvvet F1, F2, ........... ile gösterilir.
 

Aynı yönlü ve aynı doğrultulu iki kuvvetin bileşkesi:Doğrultuları ve yönleri aynı olan iki kuvvetin bileşkesi, uygulanan kuvvetlerin toplamına eşittir. Bileşke kuvvet bu kuvvetle aynı yöndedir.

Dikkat:

*Bir kuvveti dengeleyen diğer kuvvetin bu kuvvete eşit büyüklükte; fakat zıt yönde olması gerekir..

*Sabit süratli hareket de dengelenmiş kuvvetlerin bir sonucu oluşur.

ENZİMLER      Canlılarda Hücrede gerçekleşen biyokimyasal reaksiyonlar dış ortamdaki reaksiyonlara      göre ·  Daha hızlı ·  Düşük ısıda ·  Dar PH derecesinde gerçekleşir.         Hücredeki biyokimyasal reaksiyonların gerçekleşmesini sağlayan biyolojik katalizör      olan enzimlerdir.        Enzimlerin görevleri ·  Reaksiyon hızının canlı için yeterli olması ·  Reaksiyonun başlaması için gerekli aktivasyon enerjisinin düşürülmesi ·  Reaksiyon oluşurken açığa çıkan enerjinin canlıya zarar vermeyecek düzeyde tutulması        Enzim çeşitleri : ·  Basit enzimler : Sadece proteinden oluşmuş enzimler . ÖRN: Bütün sindirim enzimleri , üreaz ·  Bileşik enzimler : Protein olan esas kısım ve protein olmayan organik veya inorganik yardımcı kısımlardan meydana gelir.       Protein kısım    = Apoenzim     Yardımcı kısım = Organik ise koenzim(vitaminler)         İnorganik ise kofaktör(Ca,K,Na) Apoenzimle koenzim (kofaktör) ‘in oluşturduğu yapıya holo enzim denir.

Enzimlerin genel özellikleri   ·  Her enzim özel bir substratı etkiler. ·  Substratın yüzey artışı enzim etkinliğini artırır. ·  Her enzim özel bir kofaktör (koenzim) le çalışır. ·  Bir kofaktör (koenzim) birden çok enzimin yardımcı kısmı olabilir. ·  Her hücre kendi enzimini kendi üretir. ·  Her hücrede kimyasal reaksiyon çeşidi kadar enzim çeşidi vardır. ·  Enzimler reaksiyonları hızlandırırlar veya yavaşlatırlar. ·  Enzimler tepkimeden  değişmeden çıkarlar. (harcanmazlar) ve tekrar  tekrar  kullanılırlar. ·  Enzimler hücre dışında da etkendirler. ·  Enzimler protein yapıdadırlar. Proteinlerin yapısını bozan her şey (PH, Isı vb.) enzimin yapısını da bozar. ·  Enzimatik reaksiyonlar çift yönlüdür. ·  Enzimler belirli bir PH değerinde aktifleşirler. ÖRN: Pepsin , PH=2 , Tripsin PH=8,5 ·  Her enzim bir gen tarafından kontrol edilir. ·  Enzimler tek veya takımlar halinde çalışırlar. ·  Bazı enzimler inaktif olarak üretilir. Aktivatörlerle aktif hale getirilir.                                          HCI       ÖRN : Pepsinojen   --------------  Pepsin                    (inaktif)                       (aktif) ·  16-Bazı maddeler (metal iyonları ve zehirler) enzimlerin aktif bölgeleri ile birleşip onları etkisiz hale getirir. ·  17-Birleşik enzimlerde substratı tanıyan protein kısmıdır. Bağlanma ve etkinlik ise kofaktör (koenzim) ile gerçekleşir.

1- Ortam Isısı   ·   Düşük Isı : Kinetik enerji azalır. Reaksiyon yavaşlar.Dönüşümlüdür. ·  Yüksek Isı : Enzimlerin protein olan yapısını bozar.Dönüşümsüzdür.

2- Ortam  PH ‘ ı       Asitler ve bazlar enzimlerin hızını yavaşlatır.         Enzimlerin en etkin olduğu PH değeri  7  dir. ·  Enzimin yapısını bozarlar. ·  Substratın yapısını bozarlar. ·  Enzim koenzimin (kofaktör) ayrışmasına neden olurlar. ·  Enzimle substrat arasına girerek birleşmeye engel olurlar.         Ancak bazı enzimler farklı PH derecesinde aktif olurlar.      ÖRN :        Pepsin ------------- PH = 2                       Tripsin  --------------PH = 8,5  gibi     3- Enzim miktarı      Belli oranda substrat bulunan ortama enzim ilave edildikçe reaksiyon hızlanır ve en hızlı   noktada substrat bitince reaksiyon durur.     4- Substrat miktarı      Enzim miktarı sabit tutulup substrat miktarı arttırıldıkça reaksiyon hızlanır. Enzimlerin     doygunluk anından sonra belirli hızla devam eder ve biter.   5- Substrat yüzeyi :      Enzimler substrata dış yüzeyden etki ederler yüzey arttıkça enzim etkinliği artar.      Not:Enzim miktarıda artarsa   6- Ortamdaki diğer maddeler ·  Aktivatörler:(Vitamin,hormon,safra tuzu vb) ·  İnhibitörler:(Ağır iyonlar,toksinler,zehir vb)      Enzimlerin Adlandırılması        Etkilendikleri substratın veya reaksiyonun sonuna –az eki getirilerek adlandırılırlar.      Substrata göre :         Lipid    ------------- Lipaz                                      Maltoz   ------------Maltaz                                      Protein  ----------- Proteinaz           Reaksiyona göre :  Hidroliz --------------- Hidrolaz                                  Oksidasyon ---------Oksidaz

             Hücre Bölünmesi       :

            Bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına hücre bölünmesi denir. Hücre bölünmesi bütün canlılarda görülen bir olaydır.

            Hücre bölünmesi hücre çekirdeğinde başlar ve birbirini takip eden evrelerden (safhalardan) oluşur. Yoğurdun mayalanması, bitkilerin büyümesi, tohumun çimlenmesi, yaraların iyileşmesi, büyüme ve gelişme olayları hücre bölünmesi sayesinde gerçekleşir.

Hücre bölünmesi; mitoz bölünme ve mayoz bölünme olarak iki çeşittir

a)      Hücre Bölünmesinin Nedeni   :

Hücrelerde yaşamsal faaliyetlerin sürdürülebilmesi için yapım (özümleme) ve yıkım (yadımlama) olaylarının yani metabolik faaliyetlerin gerçekleşmesi gerekir.

                Hücreler yaşamsal faaliyetlerini sürdürürken sürekli büyür. Hücrenin büyümesi demek hücre zarının, sitoplâzmanın ve çekirdeğin büyümesi demektir. Fakat sitoplâzmanın (hacimce) büyümesi hücre zarının (yüzeyce) büyümesinden daha fazla olur. Bir süre sonra hücre zarından madde giriş – çıkışı zorlaşır ve çekirdeğin yöneteceği alan sınırlı olduğu için çekirdek hücreyi yönetemez. (Yönetmekte güçlük çeker). Bu anda çekirdek bölünme emrini verir ve bölünme emri verildikten sonra hücre bölünmesi engellenemez.

                Bütün canlılarda hücre bölünmesi çekirdekte yer alan DNA molekülünün emri ile gerçekleşir. Hücrenin bölünebilmesi için belli bir büyüklüğe (bölünebilme büyüklüğüne) ulaşması gerekir.

b)      Hücre Bölünmesinin Amacı    :

           Hücre bölünmesinin amacı canlılarda üremeyi ve büyümeyi sağlamaktır.

            *Tek hücreli canlılarda hücre bölünmesinin amacı (hücre sayısını arttırarak) çoğalmayı (üremeyi) sağlamaktır.

*Çok hücreli canlılarda hücre bölünmesinin amacı (hücre sayısını arttırarak) doku, organ ve sistemlerin

büyüyüp gelişmesini, yıpranan dokuların onarılmasını, ölen hücrelerin yerine yenilerinin yapılmasını sağlamaktır. Bazı çok hücreli canlılarda sperm ve yumurta hücrelerinin oluşturulması hücre bölünmesi sayesinde sağlanır.

Not: İnsanlarda kan, deri, bağırsak hücreleri hızlı, kas hücreleri yavaş bölünürken sinir ve retina hücreleri de belli bir yaştan sonra hiç bölünmezler.

        Hücre bölünebilme büyüklüğüne ulaştığında çekirdek bölünme emrini vermezse hücre parçalanır.

        Hücre, yüzeyi arttırmak, hacmi azaltmak için bölünür.

        DNA’nın emri dışında, kontrolsüz şekilde hücreler bölünürse kanserli dokular oluşur.

3-         Mitoz Bölünme (Aynı Hücreler Oluşturan Bölünme)        :

Bütün canlılarda 2n kromozomlu vücut hücrelerinde görülen ve bir hücreden iki hücre oluşturan bölünme şekline mitoz bölünme denir.

 Mitoz Bölünmenin Özellikleri         :

            1-       Bütün canlılarda görülür.

2-       2n kromozomlu vücut hücrelerinde görülür.

3-       2n kromozomlu bir hücreden 2n kromozomlu iki hücre oluşur.

4-       Bölünme sonucu oluşan iki hücre aynı kalıtsal bilgiye (DNA’ya) yani kromozom yapısına sahiptir ve birbirinin tıpa tıp aynısıdır.

5-       Yaşam boyu devam eder. (Zigotun oluşumundan, ölüme kadar devam eder).

6-       Bölünme sonucu oluşan hücrelerin kromozom sayısı değişmez, sabit kalır.

7-       Tek hücrelilerde çoğalmayı, çok hücrelilerde büyümeyi, gelişmeyi, yıpranan dokuların onarılmasını ve ölen hücrelerin yerine yenilerinin yapılmasını sağlar.

8-        Tür içinde çeşitlilik oluşturmadan (kalıtsal özellikleri değiştirmeden) türün devamını sağlar.

9-       Mitoz bölünme başlamadan önce hücre bölünmeye hazırlık dönemi (interfaz) geçirir.

10-     Çekirdek bölünmesi (karyokinez) ve sitoplâzma bölünmesi (sitokinez) olarak iki aşamada gerçekleşir.

Bölünmeye hazırlık döneminde (İnterfaz Döneminde)  :       

                               1-           Hücre büyür ve bölünme büyüklüğüne ulaşır.

2-           Hücredeki kalıtsal (genetik) madde iki katına çıkar, (DNA yani) kromozomlar kendini eşler, bir kromozomdan iki(kardeş = homolog)  kromatit oluşur.

3-           Yaşamsal faaliyetler hızlanır. (ATP, mRNA, tRNA, rRNA, protein sentezi gibi).

4-           Sentrozom kendini eşleyerek sentriolleri oluşturur. (Sentrioller kendini eşler).

1-       Çekirdek Bölünmesi (Karyokinez)   :

Hücredeki, canlının kalıtsal özelliklerini taşıyan kalıtsal yapının yani kromozomların (DNA’nın) ikiye ayrılmasını sağlayan bölünmeye çekirdek bölünmesi denir. Çekirdek bölünmesi bitki ve hayvan hücrelerinde aynı şekilde gerçekleşir.

Çekirdek bölünmesi birbirini takip eden (profaz, metafaz, anafaz, telofaz olmak üzere) dört safhada (bölümde=dönemde=evrede) gerçekleşir.

I. Safha             (I-Profaz)    :     

1-       Kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluştururlar.

2-           Kromozomlar (iki kromatitli yapı) boyuna bölünerek kardeş (Homolog) kromatitleri oluşturur.

3-           [Sentrioller zıt kutuplara çekilir ve aralarında iğ iplikleri oluşur].

4-           [Kromatitler birbirlerine bağlanır. Kromatitlerin birbirlerine bağlandığı noktaya sentromer denir].

5-           [Çekirdek zarı ve çekirdekçik erimeye başlar (kaybolur)].

II. Safha   (II-Metafaz)         :     

1-       Kromozomlar, (sentromerlerinden iğ ipliklerine tutunur ve) hücrenin ekvator düzlemine dizilirler.

2-           Kromozomları oluşturan kromatitler ikiye ayrılır.

[Kromozomların sentromerleri ikiye bölünür ve kromatitler birbirlerinden tamamen ayrılır].

3-           [Ayrılan kromatitler sentromerlerinden iğ ipliklerine tutunur].

4-           [Erimeye başlayan çekirdek zarı ve çekirdekçik kaybolur].

III. Safha (III-Anafaz) :   

1-       (İğ iplikleri kısalır ve) Ayrılan (homolog=eş) kromatitler zıt kutuplara çekilir.

2-           Zıt kutuplara çekilen (kardeş) kromatitlere kromozom denir.

3-           [Kardeş kromatitler (kromozomlar) kutuplara ulaştığı anda anafaz tamamlanır][.

IV. Safha   (IV-Telofaz) :   

1-       Zıt kutuplara çekilen kromozomlar (kromatitler) incelip uzayarak kromatin iplikleri oluşturur.

2-           Çekirdek bölünmesi tamamlanır ve aynı kalıtsal bilgiye sahip yani aynı kromozomlara sahip iki çekirdek oluşur.

3-           Sitoplâzma bölünmesi başlar.

4-           [İğ iplikleri kaybolur].

5-           [Çekirdek zarı ve çekirdekçik oluşur].

6-           [Profazın tam tersi şeklinde gerçekleşir].

2-         Sitoplâzma Bölünmesi (Sitokinez)    :

           *Hayvan hücrelerinde, sitoplâzma bölünmesi boğumlanma ile gerçekleşir

           *Bitki hücrelerinde sitoplâzma bölünmesi orta lamel (ara plak = ara bölme = ekvatoral plak) oluşması sayesinde gerçekleşir. Sitoplâzma bölünmesi sonucu hücre zarı ve hücre çeperi oluşur.

NOT :

Mitoz bölünme sonucu hücre sayısı artar, kromozom sayısı sabit kalır.

Mitoz bölünme, eşeysiz üremenin temelini oluşturur.

Mitoz bölünme zigotun oluşumu ile başlar ve ölüme kadar devam eder.

Eşeysiz Üreme           :

            İlkel, basit yapılı canlılarda tek bir atadan yeni canlıların (bireylerin) oluşmasına eşeysiz üreme denir. (Eşey yani üreme hücreleri olmadan gerçekleşen üremedir).

Eşeysiz üreme çeşitleri şunlardır:

                        1-         Bölünerek Üreme.

                        2-         Tomurcuklanma İle Üreme

                        3-         Sporla Üreme.

                        4-         Vejetatif Üreme.

                        5-         Rejenerasyon İle Üreme.

1-         Bölünerek Üreme      :

•          Bakteriler, mavi-yeşil algler (su yosunları), amip, öglena (kamçılı hayvan), terliksi hayvan (paramesyum) bölünerek üreyen tek hücreli canlılardır.

•          Paramesyum (terliksi hayvan) enine, öglena (kamçılı hayvan) boyuna, amip ise enine veya boyuna bölünebilir.

2-         Tomurcuklanma İle Üreme  :

           Ata (ana) canlının vücudunda küçük bir çıkıntı yani tomurcuk oluşur. Oluşan tomurcuk gelişimini tamamlayarak yeni bir canlı oluşturur.

            Oluşan canlı bazen ata canlıdan ayrılarak yaşamını sürdürür, bazen de ata canlıdan ayrılmayıp ata canlı ile birlikte kolonileri oluşturarak yaşamını sürdürür.

•          Tek hücreli canlılardan bira mayası (maya mantarlarında) ve çan hayvanında görülür.

•          Çok hücreli canlılardan deniz anası, süngerler, sölenterler (tatlı su hidrası), polip, mercan ve ciğer otlarında görülür.

 
3-    Sporla Üreme (Sporlanma)   : Olumsuz çevre şartlarına dayanabilen, üzeri sağlam bir örtüyle örtülü olan ve üreme olayını gerçekleştiren özel hücrelere spor denir.

•          Bakteriler, (küf veya maya) mantarlar, plazmodyum (sıtma mikrobu), çiçeksiz bitkiler (eğrelti otu, karayosunu, atkuyruğu, kibrit otu, ciğer otları), sporla üreyen canlılardır.

4-         Vejetatif Üreme         :

Yüksek yapılı gelişmiş bitkilerde görülen üreme şeklidir. Bitkilerden alınan bir parçanın köklendirilerek bunlardan yeni bitkilerin oluşturulmasına vejetatif üreme denir.

Vejetatif üreme; çelikle, yumru ile ve soğan ile üreme şeklinde gerçekleşebilir.

a-Çelikle Üreme        :

Bazı bitkilerden kopan veya kesilen kök, gövde, dal, yaprak gibi kısımlardan (parçalardan) yeni bitkinin oluşmasına çelikle üreme denir. Çelikle üreme aşılama veya köklendirme ile gerçekleşir.

•          Asma, gül, kavak, söğüt dallarından veya kökünden yeni bitki oluşur.

                                               •          Çilek ve zambak (rizom) gövdelerinden yeni bir bitki oluşur.

•          Afrika menekşesi ve gözyaşı bitkisi yapraklarından yeni bir bitki oluşur.

b-Yumru İle Üreme   :

Bazı bitkilerin besin depolayan yumru gövdelerinin üzerinde oluşan yumruların çimlendirilerek yeni bitki oluşturmasıdır.

•          Patates ve yer elması yumru ile ürerler.

c-Soğan İle Üreme    :

Bazı bitkilerin besin depolayan yassı (soğan) gövdelerinin çimlendirilerek yeni bir bitki oluşturmasıdır.

•          Soğan ve lale soğan ile ürerler.

1-Besinlerin Vücudumuzda İzlediği Yol

Ağız  -  Yutak  -  Yemek Borusu  -  Mide  -  İnce Bağırsak  -  Kalın Bağırsak  -  Anüs

2-Besin Maddelerinin içeriğine  göre gruplandırılması

-Karbonhidratlar     -Proteinler       -Yağlar

-Vitaminler          -Su             -Mineraller

3-Sindirim olayı:

   Büyük moleküllü besin maddelerini  hücrelerimizin kullanabilmesi için besinlerin  küçük moleküllü hale dönüştürülmesi olayıdır.Sindirim olayı 2 şekilde olur

a-Fiziksel(mekanik) sindirim: Besinlerin çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılmasına denir.

b-Kimyasal sindirim:.Besinlerin ENZİM adı verilen salgılar yardımıyla parçalanmasına denir.

 Besinlerin kimyasal sindirimlerinin başladığı ve bittiği yerler farklıdır.

4-Sindirim Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar:

1-Ağız: Besinlerin mekanik sindirimi ağızda ÇİĞNEME işlemi ile başlar.

             Karbonhidratların kimyasal sindirimi tükürük içerisindeki enzimlerce başlatılır.

2-Yutak:Ağızdan yemek borusuna iletimi sağlar

3-Yemek Borusu:Yapısındaki kaslar besinlerin mideye iletilmesini sağlar.

4-Mide:

       *Mekanik sindirim midedeki düz kaslar sayesinde burada da devam eder(kasılıp-gevşeme)

          *Kimyasal sindirim mide öz suyu içinde bulunan mide asiti enzimler sayesinde gerçekleşir.

           *Proteinlerin sindirimi midede başlar.

        Not: Karbonhidratların mide de kimyasal sindirimi olmaz.(Neden?)

1.  150 m’lik yolu 50 saniyede alan el arabasının   hızı kaç m/s eder?

2.  Bir arabanın sürati 20 m/s dir. 40 s de ne kadar yol alır?

3.Sesin havada yayılma süratı 340 m/s dir.    

      Yüksek kayaların bulunduğu  bir yerde, bir adam bağırdıktan 1,2 saniye sonra kendi  sesinin yankısını duyuyor.Adamın kayalardan uzaklığı kaç m ‘dir?

4.Sürati 10 m/s olan bir cisim, 200 m ‘lik yolu  kaç saniyede alır? 

5.12 km/h sürat ile giden bir bisikletin 15    

   dakikada alacağı yol kaç km dir?

6.Sabit sürat ile bir araba 5 dakikada 900 metre yol alıyor. Arabanın süratı kaç m / s ‘dir?

7.Bir minibüs iki durak arasını 0,5 saatte alıyor. Minibüsün süratı 54 km/sa olduğuna  göre,iki durak arası kaç metredir?

8.Bir cisim 8 m/s’ lik sabit sürat ile48 m’ lik yolu  kaç saniyede alır?

9.Bir cisim 3 m/s ‘ lik sabit bir hızla 48 

      metrelik yolu kaç saniyede alır?

10.Yolu metre,zamanı saniye olarak alırsak süratin  birimi ne olur?

11.Yolu kilometre ( km ),zamanı saat ( sa ) olarak alırsak hız birimi ne olur?

12.Aşağıdaki tabloya göre yol zaman gragiğini çiziniz?

Aldığı zaman(sn	0	1	2	3	4
Aldığı yol(m)	0	5	10	15	20

 
CEVAPLAR:

1-Sürat(hız)=yol/zaman=150/50=3 m/sn

2-Sürat(hız)   = yol/zaman
       20 m/s   = yol/40 sn
        yol        =40.20=800 m

3-    1,2 saniyede adamın sesi kayalıklara ulaşıp yankılanıyor.Dolayısıyla adamın sesinin kayalara ulaşma süresi 1,2/2=0,6 saniye olur.
Sürat(hız)   =  yol/zaman
340 m/s     = yol/0,6 sn
yol             = 340 . 0,6 = 240 m

4- Sürat(hız)   = yol/zaman
      10 m/s     = 200 m / zaman
       zaman    = 200 / 10 = 20 sn

5- 15 dk = 0,25 saat
    Sürat(hız)   = yol/zaman
     yol = 12 . 0,25
     yol = 3 km

6- 5 dk = 5.60=300 sn
    Sürat(hız)   = yol/zaman
    Sürat(hız)   = 900/300=3 m/sn

7- Sürat(hız)   = yol/zaman
    54 km/sa   = yol/0,5 saat
    yol = 27 km = 27000 m

8- Sürat(hız)   = yol/zaman
      8 m/s      = 48 m / zaman
     zaman = 48/8 = 6 sn

9- Sürat(hız)   = yol/zaman
    3 m/s        = 48 metre/zaman
    zaman       = 48/3 = 16 sn

10- Sürat(hız)   = yol/zaman
      Sürat(hız)   = metre/saniye

11- Sürat(hız)   = yol/zaman
      Sürat(hız)   = kilometre (km)/saat (sa) 

12- Aşağıdaki grafikteki yol değerleri yerine(0-10-20-30-40) yerine (0-5-10-15-20) yerleştirerek grafiğinizi oluşturabilirsiniz.

İŞ ( W) 

Laboratuvara gelmeden önce o günkü deney ile ilgili bilgiler kitaptan okunmalı ve çalışma planı yapılmalıdır. Ders Öğretmeninin sorularına hazır olarak derse gelmek gerekmektedir.

·        Çalışma alanı (dolaplar, raflar) ve kullanılan malzeme temiz tutulmalı ve teslim alındığı gibi bırakılmalıdır. Cam malzeme dikkatli kullanılmalı ve kırılması durumunda yerine sağlam yenisinin verilmesi gerektiği unutulmamalıdır.

·        Asla kırık veya çatlak cam kapları kullanmayınız.

·        Cam boruların içine tıpaları yerleştirirken zorlamayınız.

·        Sıvı maddeleri, pipete almak için daima özel alet kullanınız.

·        Isıttığınız cam ve porselen malzemeleri elinizle tutmayınız; bunlar için tüp maşası veya pota pensi kullanınız.

·        Isıttığınız bir test tüpünün açık ucunu, kesinlikle yanınızda bulunan kişilere doğru tutmayınız.

·        Bir deney yapılırken her aşamada not alınmalı, elde edilen veriler deney sonunda ilgili Öğretmene gösterilerek onaylatılmalıdır.

·        Kimyasalların neden olduğu gaz ve kokuları solumayınız. Eğer bir koku fark edilmiş ise, laboratuarı havalandırınız ve oradan uzaklaşınız.

·        Deneylerde gerektiğinden fazla madde kullanılmamalıdır ve aşırı miktarların deney için yararsız olduğu unutulmamalıdır.

·        Laboratuarda meydana gelen herhangi bir kaza veya kaza ihtimalini derhal öğretmeninize söyleyiniz.

·        Güvenlik konusunda her zaman bilinçli davranınız. Laboratuar faaliyetlerinde kazalara karşı dikkatli ve tedbirli olmalısınız.

·        Bir şişe veya kaptan herhangi bir madde alınmadan önce etiketi dikkatle ve iki kez okunmalıdır. Yanlış bir madde kullanımı kazalara yol açabilir. Aksi belirtilmedikçe sıvılar temiz tüplere, katılar ise küçük kare şeklinde kesilmiş kağıt parçalarına alınmalıdır.

·        Isıtma gerektiğinde deney tüpleri; beher, erlen ve balon gibi cam kaplardaki daima amyantlı tel kafes üzerinde ısıtılmalıdır.

·        Her kimyasal lavaboya dökülmez. Bunun için öğretmeninizden bilgi alınız.

·        Laboratuvardan ayrılırken bankolar ve cam malzeme temizlenmeli, eller iyice yıkanmalıdır.

       İsmail KÖKMEN                                                         Alpaslan SEYHAN

Fen ve Teknoloji Öğretmeni                                                   Okul Müdürü

Okulun Adı      : BEZİRHANE İ.Ö.O.

Öğretim Yılı     : 2007 – 2008

KATILIMCI ÖĞRENCİ SAYISI				…… KİŞİ
AY	HAFTALAR		AMAÇ	YAPILACAK ETKİNLİKLER	BELİRLİ GÜN VE HAFTALAR
EKİM	1.	Hafta	Kulübü kurmak	Bilim-fen ve teknoloji kulübünün amacı, kurulması
	2.	Hafta	Öğrencileri bilgilendirmek	Sosyal etkinlikler kulüpleri ve kulüplerin işleyişi hakkında bilgilerin sunulması
	3.	Hafta	29 Ekim Cumhuriyet Bayramının önemini kavratmak	29 Ekim Cumhuriyet Bayramının önemi
	4.	Hafta	İnternet ve Bilim kavramını anlatmak	“İnternet ve Bilim” konulu yazıların kulüp panosunda sergilenmesi.
KASIM	1.	Hafta	Atatürk'ün bilime verdiği önemi kavratmak	Atatürk’ün bilim ve teknoloji hakkındaki düşüncelerinin incelenmesi
	2.	Hafta	Projelerin tespiti	Öğrencilerin yaratıcı ve özgün bireysel projelerinin belirlenmesi	Atatürk Haftası (10-16 Kasım)
	3.	Hafta	Görev dağılımı	Sosyal etkinlikler proje öneri formunun hazırlanması
	4.	Hafta	Zamanı kullanma	Sosyal etkinlikler proje uygulama takviminin hazırlanması	Öğretmenler Günü
	5.	Hafta	Rehberlik	Hazırlanan projelerin genel gözetim ve rehberliğinin yapılması
ARALIK	1.	Hafta	Ortak karar alma	Kulüp yönetim kurulu toplantısı ile yapılacak çalışmaların gözden geçirilmesi
	2.	Hafta	Proje tespiti	“Teknoloji Hastalıkları ve Bunlardan Korunma Yolları Nelerdir?” konulu yazıların kulüp panosunda sergilenmesi.
	3.	Hafta	Ülkemizdeki bilimsel araştırma yapan kuruluşlar hakkında bilgilendirmek	Ülkemizdeki bilimsel araştırma yapan kuruluşların belirlenmesi
	4.	Hafta	Rehberlik	Hazırlanan projelerin genel gözetim ve rehberliğinin yapılması

               -Canlıların hücresel yapılarını çok atomlu büyük moleküller (organik) oluşturur: Besinlerin içerdikleri besin maddeleri yapı ve işlevlerine göre gruplanır. Bu gruplar: karbonhidrat, yağ, protein ve vitamin denilen organik moleküller ile su ve minerallerdir.

                Karbonhidratlar: Karbon, hidrojen ve oksijen atomlarından oluşan organik moleküllerdir. Buğday, patates, pirinç, kuru fasulye, nişasta yönünden zengindir. Çay şekeri de bir karbonhidrat ürünüdür.

                Aldığımız karbonhidratlar genellikle hücre zarından geçemeyecek büyüklükte çok atomlu moleküllerdir. Bunlar, önce sindirim sisteminden sindirilerek yapı birimlerine ayrışır. Yapı birimleri bağırsaklardan emilebilir. Bunlar daha küçük olan glikoz moleküllerine ayrışır. Glikoz bağırsaklardan kana, kandan da hücrelere geçer. Hücreler glikozu gereksinimlerine göre kullanır.

                Yağlar: Yapısında; karbon, hidrojen ve oksijen atomu bulunur. Yağlar, sindirim sisteminden sindirilerek yağ asidi ve gliserol denilen küçük moleküllere ayrışır. Bu küçük moleküller hücrelere geçer. Geçerken de bazı vitaminlerin emilimini sağlar. Canlılar hücrelerinde yağ asitleri ve gliseroldan yeniden yağ sentezler.

                Proteinler: Çok atomlu büyük yapılı moleküllerdir. Yapı birimleri amino asitlerdir. Her bir amino asit; karbon, hidrojen, oksijen ve azot atomlarından oluşur. Vücudumuzun 20 farklı amino aside ihtiyacı vardır.

                Çok atomlu ve büyük yapılı karbonhidratlar ve yağlar gibi besinlerle aldığımız proteinler sindirim sisteminde sindirilir ve yapı birimleri olan amino asitlere ayrışır. Amino asitler sindirim sisteminden kana geçer ve hücrelere taşınır. Hücrelerimiz bu amino asitleri, gereksinim duyduğu ve kendine özgü olan proteinleri oluşturmak için kullanır.

                Hücremiz yirmi amino asitten on ikisini üretebilmektedir, ancak diğer sekizini besinlerle almamız gerekir. Besinlerle almak zorunda olduğumuz bu amino asitlere zorunlu amino asitler denir. Balık eti, kırmızı et, tavuk eti, yumurta, süt ve peynir gibi hayvansal besinlerin çoğu zorunlu amino asitleri içerir.

               Vitaminler:Vücut etkinliklerini düzenleyen ve vücudumuzu hastalıklardan koruyan maddelere, vitamin denir.

Vitaminin Adı	Vücuttaki Görevi	Eksikliğinde Vücutta Görülün Belirtileri	Bulunduğu Besinler
A	Mikroplara karşı direnci arttırır. Gözü kuvvetlendirir.	Çeşitli göz hastalıklarını ve gece körlüğünü önler.	Balık yağı, yeşil ve sarı sebzeler, süt, yumurta ve tereyağı.
B1	Sinir sistemi ve kas sistemini kuvvetlendirir. Kan dolaşımını düzenler. Deri ve sindirim sisteminin sağlıklı olmasını sağlar.	Beriberi hastalığını önler.	Et, yumurta, meyve ve sebzeler, tahıl, bira mayası.
B2	Sinir sistemi ve kas sistemini kuvvetlendirir. Kan dolaşımını düzenler. Deri ve sindirim sisteminin sağlıklı olmasını sağlar.	Dudakların çatlamasını, erken bunamayı ve görme yetersizliğini önler.	Et, yumurta, meyve ve sebzeler, tahıl, bira mayası, süt ve peynir.
B Kompleksi vitamini (Çeşitli B vitaminlerinin bir karışımı.)	Sinir sistemi ve kas sistemini kuvvetlendirir. Kan dolaşımını düzenler. Deri ve sindirim sisteminin sağlıklı olmasını sağlar.	Beriberi ve Pellegra hastalığını önler.	Et, süt, yumurta, yeşil bitkiler, ekmek ve bira mayası.
C	Diş ve kemik yapılarını kuvvetlendirir, kanamaları önler.	İskorbüt hastalığını (diş etleri kanaması) önler. Kas yorgunluğunu giderir.	Limon gibi ekşi meyveler, domates, çilek, yeşil bitkiler, lahana.
D	Kemik ve dişleri kuvvetlendirir.	Raşitizm denilen kemik hastalığını önler.	Balık yağı, tereyağı, yumurta, süt.
E	Sinir sistemini kuvvetlendirir.	Kısırlık ve ruhsal bozuklukları önler.	Yeşil bitkiler, et, süt, tahıl, balık, susam, fındık, ceviz.
K	Kanın pıhtılaşmasını sağlar.	Fazla kanamaları durdurur.	Yeşil sebzeler, yumurta sarısı, domates, karaciğer.

Şekil: Vitamin tablosu.

Vitaminlerin özellikleri:

                -Vücudun direncini arttırır.

-Vücuttaki kimyasal olayları düzenler.

                -Genellikle, bitkilerce üretildiğinden bitkilerden hazır olarak alınır.

                -Bazı vitaminler (B ve K) insan bağırsağındaki bakterilerce üretilir.

                -Karaciğerde A, deride D vitamini üretilir.

                -Vitaminler sindirilmeden kana karışır ve enerji verici olarak da kullanılırlar.

                -Eksikliğinde vücutta çeşitli hastalıklar görülür.