SORULAR:

1) Maddelerin iç yapýsý bütünüyle deðiþir, yeni ürünler meydana gelir ve basit yöntemlerle eski durumlarýna dönüþtürülemeyen olay veya tepkime.

2) Ayný özellikte iki maddenin bir araya gelmesi sonucu oluþan madde .

3)  Atomun çekirdeði etrafýnda hýzlý hareket eden (-) yüklü parçacýk.

4) Metallerin diðer metallerle ya da ametallerle oluþturduðu homojen karýþým.

5) Elektriði ve ýsýyý iyi ileten tel ve levha haline getirilebilen elementler.

6) Elektriði iletmeyen, tel ve levha haline getirilemeyen elementler.

7)  Simgesi He olan element.

8) Maddenin üç halinden biri.

9) Simgesi Cr olan element.

10) Birkaç türü birleþince çeþitli kimyasal bileþikleri, bir türü ise bir kimyasal öðeyi oluþturan parçacýk.

YAÞAMIMIZDAKÝ SÜRAT
1- Hareket
2- Yörünge
3- Sürat
4- Hareket Çeþitleri
5- Hareket Enerjisi


YAÞAMIMIZDAKÝ SÜRAT :

1- Hareket :
Bir cismin sabit kabul edilen bir noktaya göre zamanla yer

 deðiþtirmesine hareket denir. Cismin hareketi sýrasýnda

 seçilen sabit noktaya baþlangýç noktasý veya referans

noktasý denir.
Bir cismin hareketli olup olmadýðý seçilen baþlangýç

noktasýna göre belirlenir. Cisim bir noktaya göre

hareketli iken baþka bir noktaya göre hareketsiz

olabilir.
Evrende bulunan bütün cisimler hareketlidir.

(Seçilen baþlangýç noktalarý ayarlanarak bütün

cisimler hareketli olarak gözlenebilir).

Örnek :

• Otobüs içinde oturan yolcular, otobüs hareket

 halinde iken birbirlerine göre
hareketsizken, dýþarýdan bakan bir gözlemciye,

 aðaca ya da yere göre hareketlidirler.
• Dünya üzerinde bulunan insanlar, Dünya’yý

 hareketsiz olarak görürler. Uzaydan Dünya’ya

bakan gözlemci Dünya’nýn hareket ettiðini

gözleyebilir.
• Güneþ, Samanyolu Galaksisi etrafýnda

dolandýðý için Güneþ’te hareketlidir.

2- Yörünge :
Bir cismin hareketi sýrasýnda izlediði yola

yörünge denir. Cismin yaptýðý hareketin

 çeþidi, yörüngesine göre belirlenir.
• Cismin yörüngesi düz ya da doðru

þeklinde ise cismin yaptýðý harekete

doðrusal hareket denir.
• Cismin yörüngesi eðri þeklinde ise

 cismin yaptýðý harekete eðrisel

hareket denir.
• Cismin yörüngesi daire þeklinde

 ise cismin yaptýðý harekete

dairesel hareket denir.





Doðrusal Hareket Eðrisel Hareket Dairesel Hareket

SORU :

1- Uçaktan atlayan paraþütçülerin yeryüzüne

doðru hareket etmesini saðlayan nedir?
2- Paraþütçünün yere düþünceye kadarki

 sürati hakkýnda ne söylenebilir?
3- Paraþütün açýlmasý, paraþütçünün

hareketini nasýl etkilemiþtir?

3- Sürat :
Hareketli bir cismin belirli bir yolu ne

kadar zamanda aldýðýný gösteren büyüklüðe

 sürat denir.
Bir cismin hareketi süresince aldýðý

toplam yolun, cismin toplam hareket

süresine bölümüne sürat denir.
Bir cismin birim zamandaki aldýðý

 yol miktarýna sürat denir.
Bir cismin süratini, o cisme etki

 eden kuvvet etkiler.

NOT :

 1- Bir cismin sürati, cismin sadece cismin

 hareket süresine baðlý deðildir. Hareketini

daha kýsa sürede bitiren cisim daha hýzlý

deðildir. Cisimlerin süratleri karþýlaþtýrýlýrken

 sadece zaman deðil, zaman ve cismin

aldýðý yol deðerlendirilir.
2- Rüzgarýn süratini ölçmek için kullanýlan

araçlara anemometre denir.

4- Hareket Çeþitleri :

a) Düzgün Doðrusal Hareket (DDH)

(Sabit Hýzlý = Süratli Hareket) (SHH) :
Bir cismin sürati hareketi süresince

deðiþmeyip sabit kalýyorsa ve cisim

 bir doðru boyunca hareket ediyorsa

cismin yaptýðý bu harekete düzgün

doðrusal hareket veya sabit süratli

(hýzlý) hareket denir.
Sabit süratli harekette;
• Cisim eþit sürelerde eþit yollar alýr.
• Cismin sürati hareketi boyunca

 deðiþmeyip sabit kalýr.



Yol – Zaman Grafiði :
Hareketli, hareketi süresince eþit sürelerde

 eþit yollar alýr ve bu nedenle sürati sabittir.
Hareketlinin yol – zaman grafiðinden sürati

 bulunur. Grafikten seçilen her hangi bir

noktanýn zaman ve yol eksenlerini kestiði

noktalar bulunur. Bu noktalara karþýlýk

gelen deðerler sürat formülünde yerine

yazýlarak sürat hesaplanýr.

Sürat – Zaman Grafiði :
Hareketli, hareketi süresince eþit sürelerde

 eþit yollar alýr ve bu nedenle sürati sabittir.

 Zaman deðiþse bile sürat deðiþmez.
Hareketlinin sürat – zaman grafiðinden aldýðý

yol bulunur. Sürat – zaman grafiðinin altýnda

kalan alan hareketlinin aldýðý yolu verir.




b) Düzgün Hýzlanan Doðrusal Hareket (DHDH) :
Bir cismin hýzý hareketi süresince eþit zamanlarda

 eþit miktarlarda artýyorsa ve cisim bir doðru

boyunca hareket ediyorsa cismin yaptýðý bu

harekete düzgün hýzlanan doðrusal hareket denir.
Düzgün hýzlanan doðrusal harekette;
• Cismin sürati eþit sürelerde eþit miktarlarda artar.

c) Düzgün Yavaþlayan Doðrusal Hareket (DYDH) :
Bir cismin hýzý hareketi süresince eþit

zamanlarda eþit miktarlarda azalýyorsa

ve cisim bir doðru boyunca hareket

ediyorsa cismin yaptýðý bu harekete

düzgün yavaþlayan doðrusal hareket denir.
Düzgün yavaþlayan doðrusal harekette;
• Cismin sürati eþit sürelerde eþit miktarlarda azalýr.

NOT :

1- Sürat – zaman ve yol – zaman grafikleri,

hareketle ilgili verilmeyen bir deðer hakkýnda

yorum yapýlmasýný saðlar.

5- Hareket Enerjisi :
Hareket halindeki cisimlerin sahip olduklarý

 enerjiye hareket enerjisi denir.
• Cisimler, sahip olduklarý veya kazandýklarý

 hareket enerjisi sayesinde hareket ederler.
• Cismin sürati hareket enerjisine baðlýdýr ve

 doðru orantýlýdýr. Yani hareket enerjisi fazla

olan cismin sürati de fazladýr.
• Bir cisim, sahip olduðu hareket enerjisini bir

 baþka cisme aktarabilir. Cismin sahip olduðu

hareket enerjisini bir baþka cisme aktarabilmesi

 için o cisme kuvvet uygulamasý gerekir.

Uygulanan kuvvet sayesinde cismin enerjisi aktarýlabilir.

 (Kuvvet ve hareket enerjisi ayný kavramlar deðildir).
• Cisim, kuvvet sayesinde hareket ettiði için cismin

 sürati de kuvvete baðlýdýr. (Kuvvet ve hareket ayný

kavramlar deðildir).
• Hareket enerjisi fazla olan cismin sürati de fazladýr

 ve sürati fazla olan cisim çarptýðý cismi daha hýzlý

hareket ettirir. Bunun nedeni de cismin, çarptýðý

cisme daha fazla hareket enerjisi aktarmasýdýr.

HAYVANLARDA ÜREME BÜYÜME GELÝÞME
Çevremizde gördüðümüz birçok hayvan týpký bizim gibi nesillerini uzun süre devem ettirirler. Canlý türünün neslini sürdürmesi üreme ile olur. Canlý bireylerin doðma, büyüme, geliþme üreme ve ölmesine yaþam döngüsü denir.
Omurgalý Hayvanlarýn Üremesi
Omurgalý hayvanlarýn tümü, insanlarda olduðu gibi eþeyli ürerler. Bütün omurgalýlarda erkek ve diþi bireyler vardýr.

Memeli Hayvanlar: Yumurta diþi bireyin üreme sistemi içinde döllenir. Buna iç döllenme denir. Embriyo burada oluþur ve yavru ilk etapta burada geliþir. Yavrular ilk günlerde diþi hayvanýn meme bezlerinden salgýlanan süt ile beslenir. Memelilerde analýk duygusu çok geliþmiþtir. Çünkü yavru sayýsý çok deðil ve yavrular bakýma muhtaçtýr.

Kuþlar: Memeli hayvanlar gibi yumurta hücresi diþi üreme organýnda döllenir. Embriyo burada oluþur. Ancak, çevresi besin ve sert bir kabukla sarýlan embriyo daha sonra dýþarý çýkarýlýr. Kuþlar yumurtanýn üzerine yatarak sýcak tutarlar. Bu olaya kuluçkaya yatma denir. Yavru geliþip, ana babasýna benzer bir duruma geldiðinde kabuðu kýrarak dýþarý çýkar.
Nesillerini sürdürebilmek için kuþlar da yavrularýný beslemek, korumak zorundadýr.

Sürüngenler: Zigot, iç döllenme ile oluþur. Onlar da kuþlar gibi yumurtlar, ancak genellikle yavrularý ile ilgilenmezler. Birçok sürüngen çok sayýda yumurta yapar. Yumurtalarýný sýcak ve güvenli yerlere býrakýr, kuluçkaya yatmaz. Yumurta içindeki besinler sayesinde geliþen embriyodan, anne babasýnýn benzeri yavru çýkar. Yavrular yumurtadan çýktýktan sonra kendi baþlarýnýn çaresine bakmak zorundadýr.

Ýki Yaþayýþlýlar: Kurbaða ve su semenderleri iki yaþayýþlýlar (amfibiler) grubuna girerler. Onlara bu ismin verilmesinin sebebi, yaþamlarýnýn bir bölümünü su içinde, bir bölümünü de karada geçirmeleridir. Suda solungaç, karada akciðer solunumu yaparlar.
Bu hayvanlar da yumurtlayarak çoðalýr. Ancak, iki yaþayýþlýlarda yumurta ve sperm diþi hayvanýn vücudunda deðil, dýþarýda buluþur. Bu olaya dýþ döllenme denir. Diþi hayvan yumurtalarýný su içine býrakýr, tam bu sýrada diþinin üzerine týrmanmýþ olan erkek de yumurtalarýný suya salar ve döllenme gerçekleþir.
Anne babanýn görevi buraya kadardýr. Bir daha yavrularýyla ilgilenmezler. Yumurtadan çýkan yavrular ise ilk etapta anne babaya hiç benzemezler. Daha sonra baþkalaþým geçirerek yetiþkin hale gelirler.

Balýklar: Döllenme iki yaþayýþlýlarda olduðu gibi dýþ döllenmedir. Onlar da yavrularýyla ilgilenmezler. Yumurtadan çýkan yavrular, anne babasýna benzer. Ýki yaþayýþlýlarda olduðu gibi çok miktarda yumurta yapýlýr. Yumurtadan çýkýp, sað kalarak ergin hale gelenler ise oldukça azdýr.
Balýklarda da bazý aykýrý türler vardýr. Örneðin; kedi balýklarýnda yumurtalar diþi balýðýn içinde olgunlaþýr. Engerek yýlaný gibi onlar da doðum yapýyormuþ sanýlabilir.

Omurgasýz Hayvanlarýn Üremesi
Omurgasýz hayvanlar da genellikle eþeyli ürerler ve yumurta oluþtururlar. Hayvanýn türüne göre iç döllenme veya dýþ döllenme yapabilirler. Birçoðunda erkek ve diþi hayvan farklý bireylerdir. Bazý omurgasýzlarda ise cinsiyet ayýrýmý görülmez. Hem sperm hem yumurta üretebilirler. Genellikle yumurta ile ürer, çok sayýda yavru yapar, yavrularýyla ilgilenmezler. Ancak karýnca, bal arýsý gibi koloni halinde yaþayan böceklerde larvalar ergin hayvanlar tarafýndan beslenir.
Bazý Hayvanlarýn Yavrularý Baþkadýr
Bazý canlýlar anne babalarýna neredeyse týpatýp benzerler. Ancak bazý hayvanlar dünyaya çok farklý biçimde gelir. Kurbaða yavrusu yumurtadan çýktýðýnda daha çok balýða benzer. Böcekler ise yumurtadan kurtçuk ya da týrtýl dediðimiz deðiþik þekilde çýkarlar. Büyüdüklerinde çok farklý görünüm kazanýrlar. Hayvanlarýn geçirdiði bu köklü biçim deðiþikliðine baþkalaþým denir.
Baþkalaþým geçiren hayvanlarda, yumurtadan çýktýðý anki döneme larva dönemi denir.
Kurbaða larvalarý, iribaþ evresinde baþ ve kuyruktan ibarettir. Bacaklar yoktur, akciðerler geliþmemiþtir. Balýklar gibi su içinde solunum yaparlar. Ýribaþ zamanla geliþerek baþkalaþým tamamlanmýþ olur ve anne babaya benzeyen bir kurbaða haline gelir.
Böceklerde baþkalaþým biraz daha farklýdýr. Yumurtadan çýkan larvalar uzunca bir süre beslenir. Boy ve kütlelerini artýrýrlar. Belirli bir büyüklüðe eriþtiklerinde çevrelerine koruyucu bir kýlýf yapar ve içinde hareketsiz kalýrlar. Bu döneme krizalit ya da pupa dönemi denir. Koruyucu kýlýfýn altýnda son deðiþim evrelerini tamamlar ve ergin böcek haline gelirler. Bu dönem böceðin üreme dönemidir

ÖÐRENCÝNÝN ÞU ANKÝ PERFORMANS DÜZEYÝ:Öðrenci,çevresindeki canlý ve cansýz varlýklarý tanýyabilmektedir.Varlýklarýn isimlerini söyleyip yazabilmektedir.Duyu organlarýný tanýmaktadýr.

ÖÐRENCÝNÝN PERFORMANS DÜZEYÝ

ÝÇ SALGI BEZÝ	SALGILADIÐI HORMON	GÖREVÝ
HÝPOFÝZ BEZÝ	BÜYÜME HORMONU	_Ýç salgý bezlerini denetler düzenler.   _Büyümeyi saðlar  _Sinir sistemiyle hormonal sistem arasýndaki  iletiþimi saðlar
troiT bezi	TÝROKSÝN HORMONU	_Büyüme geliþme ve vücuttaki diðer olaylarýn düzenlenmesinde görevlidir. _iyot eksikliðinde guatr hastalýðý görülür.
BÖBREK ÜSTÜ BEZÝ	ADRENALÝN HORMONU	HEYECAN,KORKU,COÞKU GÝbÝ ANLARDA METABOLÝZMAYI HIZLANDIRIR.
	ALDOSTERON HORMONU	VÜCUTTAKÝ MÝNERAL VE SU DENGESÝNÝ DÜZENLER.
PANKREAS	ÝNSÜLÝN	KAN ÞEKERÝNÝ DÜÞÜRÜR
	GLUKAGON	KAN ÞEKERÝNÝ YÜKSELTÝR
EÞEYSEL BEZLER YUMURTALIK TESTÝS	ÖSTROJEN	BAYANLARDA ERGENLÝK DÖNEMÝNDE DÝÞÝLERE ÖZGÜ ÖZELLÝKLERÝN KAZANILMASINI SAÐLAR
	TESTESTERON	ERKEKLERDE ERGENLÝK DÖNEMÝNDE ERKEÐE ÖZGÜ ÖZELLÝKLERÝN KAZANILMASINI SAÐLAR

KUVVET

Durmakta olan cismi hareket ettiren, hareket durumundaki cismi durduran, hýzýný veya yönünü deðiþtiren ya da cisimlerin biçimini deðiþtiren etkiye kuvvet denir. “F” ile gösterilir. Vektörel (yönlü) bir büyüklüktür.

Kuvvetin elemanlarý: Etki noktasý, etki doðrultusu, etki yönü ve büyüklük.
Kuvvetin etkileri:Kuvvetin; hareket ettirici, durdurucu ve yön deðiþtirici etkileri vardýr.

Kuvveti nasýl ölçeriz?: Kuvvetin ölçülmesi için maddelerin esnekliðinden yararlanýlýr. Cisimlerin esneklik özelliklerinden yararlanýlarak yapýlan araçlara dinamometre, el kantarý ya da yaylý kantar adý verilir. Dinamometreler, kuvvet ölçmede kullanýlýr. Kuvvetin birimi Newton’ dur. Kýsaca “N” ile gösterilir. Bir cismin aðýrlýðýný veya cisme etkiyen kuvveti ölçmeye yarayan alete “dinamometre” denir. Sarma yayýn bir ucuna kancalý baðlama parçasýný geçirin. Yayýn alt ucuna ise hidrostatik terazinin özel kefesini asýnýz. Karton þeridi, sarma yaya paralel olacak þekilde yerleþtirin. Kefe boþken gösterge olarak kullandýðýmýz telin hizasýný karton þerit üzerinde iþaretleyip sýfýr yazýnýz. Kefeye 1 kg'lýk kütleyi koyunuz. Sarma yay dengeye geldiðinde göstergenin karton þerit üzerinde gösterdiði hizayý iþaretleyip 10 yazýnýz. Cetvel yardýmýyla O ile 10 arasýný 10 eþit parçaya bölünüz. Yaptýðýnýz basit bir dinamometredir.
Bununla aðýrlýðý 10 N'u geçmeyen cisimlerin aðýrlýklarýný ölçebilirsiniz.

Dinamometreler “Esnek cisimlere eþit kuvvetler uygulandýðýnda, uzama miktarlarý da eþit olur” kuralýndan yararlanýlarak yapýlmýþtýr.

Dinamometreler, hangi konumda ölçüm yapýlacaksa o konuma göre ayarlanmalýdýr.

***Önemli not: Dinamometreler deðiþik aðýrlýklara göre ayarlanmýþtýr(100g-f, 200g-f, 400g-f, 1kg-f...vb.). Örneðin 300g-f aðýrlýðýndaki bir cismi, 100g-f ‘lik bir dinamometrede tartmaya çalýþýrsak, dinamometrenin esneklik özelliði kaybolacaðýndan dolayý bozulacaktýr.
 

 1 kg’ lýk kütleye etki eden yer çekimi kuvveti 9,8 N’ dur. Bu deðer yaklaþýk 10 N alýnýr.

Kuvvet, kuvvetle dengelenir:Her etkiye karþýlýk eþit büyüklükte zýt yönlü bir tepki kuvveti vardýr.

Bir cisme etkiyen kuvvet, baþka bir kuvvetle dengelenir. Yani her etki kuvvetine karþý bir tepki kuvveti oluþur. Etki ve tepki kuvveti birbirini dengeler.
Bileþke kuvvet birden fazla kuvvetin ortak etkisini tek baþýna yaratýr:

Bir cisme uygulanan birden fazla kuvvetin yapmýþ olduðu etkiyi tek baþýna yapan kuvvete bileþke kuvvet denir. Bileþke kuvvet “R” ile gösterilir. Bileþkeyi oluþturan kuvvetlerin her birine de bileþen kuvvet denir. Bileþen kuvvet F1, F2, ........... ile gösterilir.
 

Ayný yönlü ve ayný doðrultulu iki kuvvetin bileþkesi:Doðrultularý ve yönleri ayný olan iki kuvvetin bileþkesi, uygulanan kuvvetlerin toplamýna eþittir. Bileþke kuvvet bu kuvvetle ayný yöndedir.

Dikkat:

*Bir kuvveti dengeleyen diðer kuvvetin bu kuvvete eþit büyüklükte; fakat zýt yönde olmasý gerekir..

*Sabit süratli hareket de dengelenmiþ kuvvetlerin bir sonucu oluþur.